– Δέκα εικαστικοί: Γιάννης Παπαγιάννης

21 12 2010

Γ. ΠαπαγιάννηςΤα έργα του Γιάννη Παπαγιάννη έχουν πρωταγωνιστές ιστορικά πρόσωπα. Κάθε έργο επικεντρώνεται σε μια τραγική, νιτσεϊκή φιγούρα: ο Έζρα Πάουντ και ο Κολοκοτρώνης, ο Τισιανός και η Σύλβια Πλάθ. Ο χρόνος μιας ολόκληρης ζωής συμπυκνώνεται σε ένα τελάρο που αποτελείται από λέξεις και εικόνες, λόγια, πρόσωπα και γεγονότα. Η απεικόνιση των λεπτομερειών είναι ρεαλιστική, σαν τον τρόπο που παρατηρούμε τα δεδομένα γεγονότα της ζωής. Η σύνθεση του συνόλου είναι ζωγραφική με την έννοια της ζωγραφικής απεικόνισης ενός πυκνού ενιαίου σύμπαντος από ετερόκλητα, πολλές φορές αντιφατικά στοιχεία που συγκροτούν και καθορίζουν το δραματικό περιεχόμενο της ζωής ενός ανθρώπου.

***

Read the rest of this entry »





– Δέκα εικαστικοί: Σταύρος Μπονάτσος

20 12 2010

Σ. ΜπονάτσοςΣτα έργα του Σταύρου Μπονάτσου η αναδιαπραγμευτική ιδιότητα είναι η κυριαρχική δύναμη που μεταπλάθει δεδομένους και προβλέψιμους συσχετισμούς ανάμεσα στα υλικά και τις απεικονίσεις. Τα ζωντανά στοιχεία, που δεν ήταν τελικά παρά ψευδαισθήσεις ζωντανών οργανισμών, αποκόπτονται, αμπαλάρονται, χυτεύονται, ανακατασκευάζονται και ενώ χάνουν την ψευδαισθητική τους φύση γίνονται τα λειτουργικά μέρη ενός ζώντος οργανισμού που ζωντανέυει μέσα από την ειλικρίνεια της κατασκευαστικής του λειτουργίας ως έργο καθαυτό. Αυτή η αναδιαπραγμάτευση εννοιών όπως το αληθινό και το ψευδαισθητικό, το φυσικό και το τεχνητό, το ανθρώπινο και το μηχανικό γίνεται με μαστοριά, ανατρεπτικότητα, αυτοσαρκαστικό χιούμορ και παιδική ευρηματικότητα, οδηγώντας σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μορφοποίηση της ζωντανής εικαστικής ύλης.

***

Read the rest of this entry »





– Δέκα εικαστικοί: Χρήστος Μαρκίδης

19 12 2010

Χ. ΜαρκίδηςΟι μορφές του Χρήστου Μαρκίδη έρχονται από παλιά. Πατούν στέρεα στη βαθιά παράδοση μιας ζωγραφικής που απαντά στα οντολογικά ερωτήματα που θέτει στον εαυτό της με τον τρόπο που επικεντρώνεται στα ίδια της τα μέσα: τη διάταξη της σύνθεσης, την πυκνότητα του χρώματος την ένταση  της χειρονομίας, τις συστολές και διαστολές της φόρμας. Οι μορφές είναι μοναχικές. Αναδιπλώνονται σε περισυλλογή και αναστοχασμό. Αναμετρώνται με το χώρο: άλλοτε αφήνονται σε μια διάχυση μέσα του, άλλοτε τραβάνε μια δυνατή διαχωριστική γραμμή και απομονώνονται από αυτόν. Αναμετρώνται και με τον εαυτό τους: απλώνονται και δοκιμάζουν τα όριά τους, άλλοτε με δυναμικές σίγουρες εκτάσεις κι άλλοτε με διακριτικές ανασχέσεις. Ανθίστανται ή αφήνονται στη φθορά συγκροτώντας ένα υπαρξιακό βύθισμα που απαντά στα ερωτήματα που τίθενται με μέσο την ίδια τη φύση της ζωγραφικής.

***

Read the rest of this entry »





– Δέκα εικαστικοί: Ζανίν Μπάετ

18 12 2010

Ζ. ΜπάετΟι γλυπτικές μορφές της Ζανίν Μπάετ υπερβαίνουν την εφήμερη αναγνωρισιμότητα τους όπως οι λέξεις στο ποίημα της Ελένης Βακαλό, από το οποίο το έργο έλκει την έμπνευσή του και στην οποία είναι αφιερωμένο, υπερβαίνουν την κυριολεκτική τους σημασία και χρήση και γίνονται κάτι πιο βαθύ, πιο καίριο και πιο ουσιώδες. Οι πλαστικές φόρμες γίνονται χορευτικές μορφές καρφωμένες σαν βέλη στο χώμα. Η στέρεη σύνδεση με τον ομφάλιο λώρο που συγκροτείται από τα στοιχεία του τόπου και  τη μνήμη του χρόνου μετουσιώνει αυτό το φτερούγισμα σε ευγενική και περήφανη κίνηση ‘‘χορευτών που ανεμίζουν στην άκρη του βράχου’’.

***

Read the rest of this entry »





– Δέκα εικαστικοί: Κατερίνα Μερτζάνη

17 12 2010

Κ. ΜερτζάνηΗ γοητεία των έργων της Κατερίνας Μερτζάνη προκύπτει από τη λεπταίσθητα επεξεργασμένη αμφισημία των στοιχείων που τα συγκροτούν: το ωραίο και το άσχημο τείνουν να χάσουν την κανονιστική τους βεβαιότητα. Οι εγκέφαλοι έχουν υλική υπόσταση, φθείρονται και καταστρέφονται, αλλά είναι ταυτόχρονα και ο συλλαμβάνων νους που συγκροτεί την άϋλη αλήθεια μέσα μας. Το όπλο και το χέρι του πιθήκου είναι απειλές, μάλλον ανδρικές, αλλά ταυτόχρονα είναι ζωγραφισμένα με την ευαίσθητη, μάλλον γυναικεία, κίνηση ενός χεριού, οι σχέσεις μορφών και χαρτιού ανατρέπουν την προβλέψιμη ανάγνωση όπου η μορφή προβάλλεται εις βάρος του ουδέτερου φόντου. Εδώ η γυαλάδα του χαρτιού συνυπάρχει δίπλα στη θαμπάδα των μορφών σαν την εκκωφαντική σιωπή και το κενό ανάμεσα στα πράγματα που αποκτούν ίσο μερτικό με αυτά στη συγκρότηση του νοήματος.

***

Read the rest of this entry »





– Δέκα εικαστικοί: Μαριγώ Κάσση

16 12 2010

Μ. ΚάσσηΣτα έργα της Μαριγώς Κάσση η μνήμη δεν ανακαλεί εικόνες, αλλά βιωμένες εμπειρίες. Οι ντουλάπες λειτουργούν μετωνυμικά σαν ανθρώπινα σώματα. Περιέχοντα και περιεχόμενα. Οι ντουλάπες αυτές, οι γυναίκες αυτές, ανοίγουν το ερμητικά κλεισμένο βιωματικό τους σύμπαν και το μοιράζονται μαζί μας.

Ένα λουλούδι για την απαντοχή, ένα άλλο για όσα ανθούν, έστω και εφήμερα, γύρω μας και μέσα μας. Ένας καθρέφτης για τη μνήμη κι ένας άλλος για την επίγνωση. Ένα φως για την προσμονή, μια σκιά για το φόβο. Ένα κρεβάτι για τον έρωτα, για τη χαρά, το ίδιο κρεβάτι για την εγκατάλειψη, για τον πόνο.

Τα έργα είναι γυναίκες, αλλά είναι και γυναικεία: έχουν προσήλωση και υπομονή, τρυφερότητα και ευαισθησία, δάκρυα και στοιχειωμένες μνήμες. Και μια εξαιρετική ικανότητα να παραλαμβάνουν αυτό το βιωματικό σύμπαν, να το αισθητικοποιούν και να το ανάγουν σε εικαστική μορφή.

***

Read the rest of this entry »





– Δέκα εικαστικοί: Άντζυ Καρατζά

15 12 2010

Άντζυ ΚαρατζάΣτο μεταίχμιο ανάμεσα στην πραγματικότητα και στο όνειρο κινούνται και οι αναζητήσεις της Άντζυς Καρατζά. Μεταίχμιο μόνο όσον αφορά τους συνδυασμούς ανάμεσά τους, γιατί κατά τα άλλα δεν υπάρχει καμία μεταιχμιακή αμφιβολία ή ανησυχία μέσα σε αυτόν το χαρούμενο ονειρικό κόσμο. Εδώ τα χρώματα είναι πιο φωτεινά, κι ας μην είναι νατουραλιστικά, τα πλάσματα είναι πιο χαρούμενα κι ας συναντούν αναποδιές, τα γεγονότα έχουν παρενέργειες που είναι αναστρέψιμες. Η δύναμη αυτών των έργων έγκειται στην εγκυρότητα που προσδίδουν σε αυτό τον πολύχρωμο ονειρικό κόσμο. Και η εγκυρότητα αυτή φαίνεται να προέρχεται από μια βαθιά και ειλικρινή πεποίθηση ότι η χαρά του ανθρώπου θα κατακτηθεί μόνο αν ακυρωθούν, όπως στα όνειρα, οι ορθολογικές συμβατικότητες και οι οδυνηρές συνέπειες  των νομοτελειακών αναγκαιοτήτων που διέπουν τον ορατό κόσμο.

***

Read the rest of this entry »





– Δέκα εικαστικοί: Μαρία Γλύκα

14 12 2010

Τα έργα της Μαρίας Γλύκα συνιστούν ένα είδος ημερολογιακής καταγραφής. Μόνο που το βασικό υλικό δεν είναι η πρόσληψη εξωτερικών ερεθισμάτων, αλλά μια αντιληπτική διαπίστωση για καταστάσεις σε εξέλιξη. Ένας μετεωρισμός ανάμεσα σε γεγονότα που έχουν συμβεί ή που θα συμβούν, καταστάσεις στις οποίες το επιθυμητό και το ποθούμενο συναντούν το απευκταίο και όπου το μη ακόμα γενόμενο συναντά τη δύναμη του ήδη γεγονότος. Αυτές οι σχεδόν σουρεαλιστικές συναντήσεις επιτυγχάνονται με ένα λιτό και κομψό χειρισμό των ζωγραφικών μέσων, όπως είναι οι εφήμερες ιδιότητες των υλικών συμβάλλουν στη συγκρότηση αυτής της λεπτής, ημερολογιακής, εξωτερικευμένης  μετα-αφήγησης.

***

Read the rest of this entry »





– Noli me tangere

16 11 2010

Σε συζητήσεις που έχω με νέους ζωγράφους, συχνά γίνεται λόγος για την μοναξιά και την απομόνωση του καλλιτέχνη, αλλά και τις αλλεπάλληλες διαψεύσεις και απογοητεύσεις που υφίσταται μέχρι να πετύχει ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Σε τέτοιες συζητήσεις πάντα θυμάμαι ένα ωραίο κείμενο που είχα διαβάσει προ ετών, απ’ όπου αντιγράφω το παρακάτω μικρό απόσπασμα:

“Λένε ότι στην αρχαία Αίγυπτο όσοι διάλεγαν για προορισμό τους την τέχνη, έπρεπε πρώτα να αποφασίσουν το μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι, δηλαδή, αν θα απαρνηθούν ή όχι τα εγκόσμια, αν θα αποφασίσουν το άλμα, αν θ’ αποφασίσουν να περάσουν το ποτάμι, να θαφτούν, δηλαδή, συμβολικά στην απέναντι όχθη του Νείλου, στην χώρα των Νεκρών, των ταριχευτών και του θανάτου. Με άλλους λόγους αν θα πεθάνουν οι ίδιοι στην κοσμική ζωή. Εκεί, στην πέρα όχθη, θα σκαλίσουν τις λάρνακες, τις σαρκοφάγους, τα αγάλματα, θα στήσουν τους θεούς και τους δαιμόνους για την αιωνιότητα. Όχι στην Αγορά, όχι στο Παζάρι.

Read the rest of this entry »





– Οι Καρυάτιδες στο νέο μουσείο

30 05 2010

Στις συχνές επισκέψεις μου στο νέο Μουσείο της Ακροπόλεως, ακούω πολλούς ακροατές μου να παραπονούνται για την θέση που έχουν τοποθετηθεί οι Καρυάτιδες. Πολλοί πιστεύουν ότι είναι απομονωμένες και σε στενό χώρο. Πριν πω την γνώμη μου, θα κάνω μια πολύ σύντομη εισαγωγή για να εξηγήσω τι θέλω να πω.

Ξεκινώντας, πρέπει να υπενθυμίσω ότι οι Καρυάτιδες είναι φέροντα στοιχεία. Κίονες δηλαδή. Φέρουν τα υπερκείμενα βάρη. Συνήθως, ένα φέρον στοιχείο κουβαλάει κάτι και υποφέρει. Στην περίπτωση των Καρυάτιδων όμως, αυτή η λειτουργία έχει ακυρωθεί. Οι Κόρες του Ερεχθείου, έχοντας κατακτήσει όλα όσα έχουμε αναφέρει σε άλλες συζητήσεις μας για τις Κόρες της Ακροπόλεως, στα τέλη της αρχαϊκής και στην αρχή της κλασικής περιόδου, κουβαλούν το φορτίο τους χωρίς καμμία ενόχληση. Δείχνουν έτοιμες να φύγουν, να πετάξουν, παρά το βάρος που τις πιέζει, διότι λένε με τον τρόπο τους, ότι πολύ συχνά ο άνθρωπος μπορεί να κουβαλήσει απίστευτα υπερκείμενα βάρη εάν μέσα του έχει διαχειριστεί και έχει κατακτήσει κάποια σημαντικά πράγματα. Δηλαδή μου λένε πως μπορώ να απαλλαγώ νοερά από τα βάρη που κουβαλώ, και να αισθάνομαι ανακουφισμένος. Read the rest of this entry »





– Με οδηγούς τις Κόρες της Ακροπόλεως

27 04 2010

Στην απόπειρά μας να παρακολουθήσουμε την διαδρομή της σκέψης και την προσπάθεια αυτοσυνειδησίας των αρχαίων Ελλήνων, που είχαμε ξεκινήσει παρατηρώντας τα αετώματα των Παρθενώνων, οδηγοί μας αυτή την φορά θα είναι οι Κόρες της Ακροπόλεως, με τις οποίες μπορούμε πια σχεδόν να συνομιλήσουμε στην θαυμάσια αίθουσα του νέου Μουσείου Ακροπόλεως.

Ας κάνουμε εδώ μια μικρή εισαγωγή για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα αυτά που βλέπουμε. Όλα αυτά τα γλυπτά είναι προσφορές. Προσφορές από ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης. Έχουμε επιγραφές που μιλούν για χειρώνακτες, για πλύντριες. Μπορεί να μην ήσαν πλούσιοι, αλλά μέσα στο μυαλό τους είχαν την επιθυμία να κάνουν μια προσφορά. Έτσι ένιωθαν και έτσι θέσπισαν. Προσφορές έκαναν συνήθως για δύο λόγους, για την “απαρχή” και για την “δεκάτη”. Μία προσφορά του ενός δεκάτου για την επιτυχία ενός εγχειρήματος ήταν πράγμα πολύ συνηθισμένο. Η απαρχή ήταν ένα αφιέρωμα που έκανε κάποιος όταν κατόρθωνε να πετύχει κάτι που προσπαθούσε καιρό. Δεν ήταν από ματαιοδοξία όπως θα μπορούσε να πει κανείς κρίνοντας από την σημερινή εποχή. Ήταν ένα αφιέρωμα στους θεούς ως αναγνώριση της συμβολής τους στην επιτυχία του. Ακόμα και η πλύντρια, και ο απελεύθερος. Και εδώ είναι το εντυπωσιακό. Συνήθως οι τέχνες κατά την αρχαιότητα δοξάζουν εξουσίες και συστήματα, δεν είναι τέχνες στις οποίες μπορούμε να σκύψουμε και να καταλάβουμε τον πόνο και τον μόχθο του απλού ανθρώπου. Η Αιγυπτιακή τέχνη, η τέχνη της Μεσοποταμίας, των Σουμερίων, των Ακκάδων, των Περσών, των Μυκηναίων, δεν εμπεριείχαν ψήγματα και δείγματα του ανθρώπινου πόνου και των ανθρώπινων επιθυμιών. Αντίθετα, εδώ, τα έχουμε όλα αυτά, και μάλιστα σε κοινή θέα. Για να τα βλέπουν όλοι! Read the rest of this entry »





– Μια μυστική βασιλεία…

31 03 2010

Το κείμενο που ακολουθεί, είναι απόσπασμα από ένα ωραιότατο δοκίμιο που έχει γράψει ο Ζαν Ζενέ για τον Αλμπέρτο Τζιακομέττι. Όποτε το διαβάζω, αισθάνομαι ότι αποπνέει μια Παπαδιαμάντεια θρησκευτικότητα — χωρίς να μπορώ να προσδιορίσω ακριβώς τον λόγο. Πότε άλλοτε θα ήταν ο καταλληλότερος χρόνος να το διαβάσουμε, αν όχι τώρα, στο μέσον της Μεγάλης Εβδομάδας; Καλό Πάσχα σε όλους!

«Ίσως δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει νοιώσει εκείνο το είδος θλίψης, αν όχι τρόμο, διαπιστώνοντας ότι ο κόσμος και η ιστορία του μοιάζουν αιχμάλωτοι μια αναπόδραστης κίνησης, που κάθε μέρα παίρνει ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις και που, για λόγους ολοένα και πιο ασήμαντους φαίνεται να επικεντρώνεται στις εφήμερες μόνο αλλαγές του ορατού κόσμου. Ο ορατός κόσμος, όμως, είναι όπως είναι, κι εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε σχεδόν τίποτα για να τον αλλάξουμε. Νοσταλγεί λοιπόν κανείς έναν κόσμο όπου ο άνθρωπος, αντί να επικεντρώνεται με τόση εμμονή πάνω στο οπτικό φαινόμενο, θα καταγινόταν με το να απαγκιστρωθεί απ’ αυτό, όχι μόνο αποποιούμενος κάθε είδους τέτοια δραστηριότητα, αλλά απογυμνώνοντας τον εαυτό του μέχρις ότου ανακαλύψει εκείνο το κρυφό σημείο, που είναι μέσα μας και που υπήρξε πάντα το μοναδικό ορμητήριο μιας διαφορετικής και αναμφίβολα πιο ηθικής περιπέτειας… Read the rest of this entry »





– Ένα μεγάλο βήμα για την ανθρώπινη αυτοσυνειδησία

27 03 2010

Με οδηγό τα αετώματα των πρώτων Παρθενώνων

Σε κάθε επίσκεψή μου στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης, βλέπω ότι οι ακροατές μου, πέρα από τον θαυμασμό τους για την αναμφισβήτητη καλλιτεχνική και ιστορική αξία των εκθεμάτων, πάντοτε ενδιαφέρονται να κατανοήσουν πως μεταφράζονται όλα αυτά σε όρους ανθρώπινης σκέψης και αυτοσυνειδησίας.

Ας κάνουμε λοιπόν μαζί μια απόπειρα να παρακολουθήσουμε την αγωνιώδη προσπάθεια των αρχαίων Ελλήνων να κατανοήσουν την φύση τους και να ερμηνεύσουν και διαχειριστούν το σύμπαν μέσα στο οποίο ζούσαν. Η περίοδος στην οποία θα αναφερθούμε δεν ήταν παραπάνω από ογδόντα χρόνια, αλλά στην διάρκειά της οι αλλαγές που έγιναν στην ανθρώπινη σκέψη ήταν κοσμογονικές. Δεν είναι τυχαίο ότι αμέσως μετά ακολουθεί ο χρυσός αιώνας. Οδηγοί μας σε αυτή την πορεία θα είναι τα γλυπτά της Ακρόπολης και ειδικότερα τα αετώματα των δύο παλαιότερων ναών, του Εκατόμπεδου και του Προπαρθενώνα, που έχουμε πια την ευτυχία να τα βλέπουμε εκτεθειμένα στο νέο Μουσείο της Ακροπόλεως. Read the rest of this entry »





– Η Φύση στην νέα Ελληνική τέχνη

14 03 2010

Στην Ευρωπαϊκή τέχνη, η έννοια της φύσης μέχρι τον 16ο αιώνα δεν υπάρχει σαν αυτοτελής εικονογραφική αντίληψη. Εννοώ ότι οι καλλιτέχνες δεν ζωγραφίζουν την φύση διότι ο άνθρωπος δεν είναι απέναντι από την φύση και έξω από αυτήν και δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει ως εξωτερικός παρατηρητής. Ο άνθρωπος είναι ένα κομμάτι της φύσης οπότε ζωγραφική της φύσης δεν υπάρχει σαν αυτόνομο είδος. Εμείς, θεωρούμε αυτονόητο ότι σε ένα μουσείο ή σε ένα σπίτι θα δούμε ένα τοπίο, μια τοπιογραφία. Επαναλαμβάνω, ότι αυτό δεν υπάρχει σαν αυτόνομο είδος μέχρι την στιγμή που ο άνθρωπος αποδεσμεύεται από το σύνολο στο οποίο ανήκει, βγαίνει έξω και μπορεί να αντικρύσει την φύση βλέποντάς την από την άλλη πλευρά. Και τότε αρχίζουν να τον απασχολούν και άλλα στοιχεία, όπως η προοπτική απόδοση κλπ. Αυτό, στην Τέχνη συμβαίνει τον 16ο αιώνα. Read the rest of this entry »





– Μικρό οδοιπορικό στο νέο Μουσείο Ακροπόλεως

17 12 2009

Βλέποντας κανείς το νέο μουσείο από ψηλά, βλέπει ότι αποτελείται από το πάνω και το κάτω μέρος. Το κάτω μέρος ακολουθεί την κλίση του κτιρίου Βάιλερ, ενώ το πάνω έχει περιστραφεί κατά 23 μοίρες έτσι ώστε να ακολουθεί την κλίση του ίδιου του Παρθενώνα. Ακολουθήθηκε και η μορφή του Παρθενώνα. Ο Παρθενώνας είναι ένας ναός περίπτερος και έχει φυσικά ένα σηκό. Το ίδιο έγινε και στο πάνω μέρος του νέου μουσείου. Δόθηκε και ο ίδιος προσανατολισμός, πράγμα πολύ σημαντικό, διότι το φως πέφτει ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που έπεφτε στον Παρθενώνα, ακριβώς με την ίδια γωνία πρόσπτωσης. Επομένως, το αέτωμα π.χ. το βλέπει ο επισκέπτης όπως ακριβώς φωτισμένο το έβλεπε και ο επισκέπτης του Παρθενώνα. Read the rest of this entry »





– Αρχαία Ελληνική αγγειογραφία: μια σύντομη εισαγωγή

2 12 2009

Στο βάθος του χρόνου, από την όγδοη χιλιετία έχουμε τα εξαιρετικά νεολιθικά αγγεία, η διακόσμηση των οποίων αποδίδει σχήματα που απ’ όσο μπορούμε να καταλάβουμε είναι η εικονοποιημένη κίνηση των ανθρώπων στις καθημερινές τους ασχολίες: το όργωμα με την κίνηση βουστροφηδόν, οι φλόγες που τυλίγουν ένα αγγείο και το μετατρέπουν από χώμα σε ένα στερεό δοχείο. Όλα αυτά, για τον νεολιθικό άνθρωπο, που ζει για πρώτη φορά σε μια μόνιμη εγκατάσταση, αποτελούν ένα μικρό θαύμα. Το μικρό θαύμα του ανθρώπου, που μπορεί να ορίσει την ζωή του, να την πάρει στα χέρια του, να έχει αποθέματα, να έχει καλή οργάνωση των βιοτικών του αναγκών. Όταν λοιπόν έρχεται η ώρα να τα απεικονίσει όλα αυτά — να ζωγραφίσει δηλαδή διάφορα σχέδια πάνω σε ένα αγγείο για να το κάνει πιο όμορφο — έρχεται απέναντι σε αυτό το ερώτημα: Τι είναι αυτό που χαρακτηρίζει την ζωή μου; Πως οι καθημερινές μου κινήσεις μπορούν να με κάνουν πιο ασφαλή και πιο ευτυχισμένο στην κοινότητα που ζω; Απ’ ό,τι φαίνεται στα νεολιθικά χρόνια αυτή είναι η κυρίαρχη αντίληψη των γεωμετρικών μοτίβων που υπάρχουν στα αγγεία. Read the rest of this entry »





– Ολυμπιακοί Αγώνες

13 04 2009

Ολυμπία: Το Στάδιο

Γιατί γίνονται οι Ολυμπιακοί αγώνες; Γίνονται διότι η οριοθέτηση του εαυτού μου και των πλαισίων μου είναι μια υπόθεση πολύ δύσκολη. Λίγοι άνθρωποι καταφέρνουν να πετύχουν αυτό το πράγμα, δηλαδή να μπορούν να ελέγχουν το ζώο μέσα τους και να μπορούν να γίνονται μικροί θεοί που καταφέρνουν τα πάντα. Πολύ λίγοι. Οι αγώνες έχουν σαν στόχο να αποδείξουν ποιος από όλους εμάς μπορεί να το κάνει. Λειτουργούν, δηλαδή, ως υποκατάστατα ηρωικών πράξεων. Αυτό, δηλαδή, που παλαιότερα έκανε ο Ηρακλής και ο Θησέας. Ο ηρωισμός είναι η υλική έκφραση της συλλογικής μας ανάγκης “να μπορούσαμε να πετύχουμε αυτό που επιδιώκουμε”. Θέλουμε να καταφέρουμε κάτι και γι’ αυτό βρίσκουμε μια μορφή που μπορεί να το καταφέρει, διότι εμείς δεν μπορούμε μόνοι μας, ούτε ατομικά, ούτε συλλογικά. Αλλά ο Ηρακλής μπορεί. Ο Θησέας μπορεί. Αυτές οι μυθικές φιγούρες είναι, ουσιαστικά, αυτή η υλοποίηση. Επειδή όμως πια, τον έκτο, τον πέμπτο και τον τέταρτο αιώνα, ξέρουμε ότι ο Ηρακλής και ο Θησέας δεν υπάρχουν, πρέπει να βρούμε ανάμεσά μας ποιος είναι ο κοντινότερος στον Ηρακλή. Και αυτό σημαίνει ότι κάποιος από εμάς, νέος, άνδρας, ωραίος και ικανός, θα πρέπει να στερηθεί και να κοπιάσει, και να αποδείξει ότι έχει την ικανότητα στερούμενος να πετύχει έναν άθλο. Και αυτός ο ένας είναι αυτός που θα λειτουργήσει ως το νέο υποκατάστατο του ήρωα, σε μια εποχή που δεν πιστεύει πια σε ήρωες, και πρέπει τους ήρωες να τους βγάζει εκ των ενόντων. Γι’ αυτό, άλλωστε, υπάρχει μόνο ένας νικητής στους Ολυμπιακούς αγώνες, και δεν υπάρχει δεύτερος και τρίτος όπως έχουμε εμείς. Όλοι οι άλλοι, εκτός από τον πρώτο, αποδείχθηκε ότι δεν ήταν ικανοί ως σύμβολα ηρώων. Read the rest of this entry »





– Λίγα λόγια για την Βυζαντινή τέχνη

18 03 2009

Byzantium 330-1453Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο μου έδωσε η έκθεση Byzantium 330-1453 της Royal Academy of Arts του Λονδίνου, που τελειώνει αυτές τις μέρες, την οποία είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ την περίοδο των διακοπών.

Όταν βλέπω Βυζαντινή τέχνη αισθάνομαι κάτι που έχω νοιώσει μόνο με τον μοντερνισμό. Αισθάνομαι δηλαδή ότι το ίδιο το υλικό έχει την δυνατότητα να αποκαλύπτει κάτι. Στον μοντερνισμό, το θέμα σιγά-σιγά υποχωρεί και το ενδιαφέρον στρέφεται στα υλικά με τα οποία ο καλλιτέχνης διαπραγματεύεται το θέμα. Κάποτε στην ζωγραφική μας ενδιέφερε το τι είναι αυτό που απεικονίζεται. Στον μοντερνισμό δεν μας ενδιαφέρει τόσο πολύ το “τι”, με την έννοια ότι στα έργα του Καντίνσκι, του Κλεε ή του Μαξ Ερνστ μπορεί να ακυρώσουμε την ερώτηση “τι βλέπω τώρα;” και, εν τούτοις, τα έργα να συνεχίσουν να έχουν νόημα. Δηλαδή, βλέπουμε κάτι χωρίς να καταλαβαίνουμε τι ακριβώς βλέπουμε (κρίνοντας με παραστατικούς όρους) και, παρ’ όλα αυτά, συνεχίζει να μας αρέσει. Αν ρωτήσουμε κάποιον “τι σου αρέσει, αφού δεν καταλαβαίνεις τι βλέπεις;” είναι δυνατόν να πάρουμε την απάντηση “μ’ αρέσουν πολύ τα χρώματα, η σύνθεση, ο τρόπος που είναι βαλμένα, ο ρυθμός …”. Αυτό το κάνει ο μοντερνισμός, ο οποίος προσπαθεί να απαλλαγεί από την δυναστεία του θέματος, και να μετατοπίσει το ενδιαφέρον στα ζωγραφικά υλικά. Read the rest of this entry »





– Για την Αιγυπτιακή τέχνη

20 02 2009

img_0781-1Όσα έγραψα για την Συλλογή Αιγυπτιακών και Ανατολικών Αρχαιοτήτων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου καθώς και τα τέσσερα βίντεο που ανέβασα, φαίνεται ότι προκάλεσαν ενδιαφέρον και πολλοί μου ζήτησαν πληροφορίες για την Συλλογή. Γράφω, λοιπόν, τα παρακάτω για να βοηθήσω όσους θέλουν να την επισκεφτούν.

Όταν βλέπουμε την Αιγυπτιακή τέχνη, επειδή αφορά μια περίοδο χιλιάδων ετών, η οποία ωστόσο διατηρεί τα βασικά της χαρακτηριστικά τα οποία στηρίζονται σε μία σειρά από παραμέτρους, θα πρέπει να επικεντρώνουμε το ενδιαφέρον μας περισσότερο στον συσχετισμό αυτών των παραμέτρων με το γενικότερο κλίμα που ωθεί τους ανθρώπους να κάνουν τα συγκεκριμένα έργα τέχνης με τον συγκεκριμένο τρόπο, και όχι τόσο σε μορφολογική αισθητική ανάλυση του κάθε μεμονωμένου αντικειμένου. Στην περίπτωση της Αιγύπτου αυτό είναι πολύ βασικό. Να καταλάβουμε γιατί έκαναν αυτά τα πράγματα. Ποια ήταν η λειτουργία τους; Τι ώθησε τους ανθρώπους να κατασκευάσουν τις συγκεκριμένες μορφές; Read the rest of this entry »





– Σουπρεματισμός

3 02 2009

Malevic, Black Square

Αυτές τις μέρες, στις διαλέξεις που κάνω, έχω μιλήσει αρκετές φορές για την Ρωσική Πρωτοπορία των αρχών του 20ου αιώνα, και τον Σουπρεματισμό. Γι’ αυτόν τον λόγο έκρινα σκόπιμο να παραθέσω ορισμένα αποσπάσματα από το μανιφέστο του Σουπρεματισμού του Καζιμίρ Μάλεβιτς. Αντιγράφω από το βιβλίο του Μάριο ντε Μικέλι “Οι Πρωτοπορίες της Τέχνης του Εικοστού Αιώνα” (Εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα, χ.χ.) σε μετάφραση Λένας Παπαματθεάκη. Είναι ένα βιβλίο που αξίζει να έχει στην βιβλιοθήκη του όποιος ενδιαφέρεται για την τέχνη του εικοστού αιώνα.

.

«Με τον όρο σουπρεματισμός εννοώ την υπεροχή της καθαρής αίσθησης στις εικαστικές τέχνες.

Τα φαινόμενα της αντικειμενικής φύσης αυτά καθεαυτά, για τους σουπρεματιστές δεν έχουν καμιά σημασία – η καθαρή αίσθηση, στην πραγματικότητα, είναι εντελώς ανεξάρτητη από το περιβάλλον στο όποιο γεννήθηκε. (…)

Για τον σουπρεματιστή άξιο λόγου θα είναι πάντα εκείνο το εκφραστικό μέσο που επιτρέπει μια έκφραση όσο το δυνατόν πιο γεμάτη από καθαρή αίσθηση, πράγμα που είναι ξένο προς τη συνηθισμένη αντικειμενικότητα.

Για τον σουπρεματιστή το αντικείμενο καθεαυτό είναι χωρίς νόημα και οι αναπαραστάσεις της συνείδησης δεν έχουν καμιά αξία. (…)

Καταλήγει σε μια έρημο όπου τίποτα δεν είναι αναγνωρίσιμο έκτος από την αίσθηση. Read the rest of this entry »





– Τα αγγεία στην καθημερινή ζωή κατά την αρχαιότητα

15 12 2008

Κρατήρας του Συρίσκου που απεικονίζει την Γη, τον Ωκεανό και τον Διόνυσο

Μια μικρή εισαγωγή για όσους σκοπεύουν να επισκεφθούν την έκθεση του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως “Νόστοι: Επαναπατρισθέντα Αριστουργήματα”

Τα αγγεία περιέχουν μια εικονογραφία που την συναντά κανείς ευρύτατα στην αρχαιότητα. Ένα αγγείο δεν προοριζόταν για αισθητική απόλαυση. Η αισθητική απόλαυση προκύπτει από την δευτερεύουσα λειτουργία του. Η κύρια αποστολή ενός αγγείου ήταν χρηστική. Ήταν δηλαδή ένα χρηστικό αντικείμενο. Οι άνθρωποι της αρχαιότητας χρησιμοποιούσαν τα αγγεία για συγκεκριμένους λόγους της καθημερινής ζωής. Η καθημερινότητά τους ήταν κατακλυσμένη από εικόνες σε αγγεία. Αυτό που έλεγε η Claude Berard μιλώντας για μια Πόλη των Εικόνων (a City of Images) είναι ακριβώς αυτό το πράγμα. Ήταν δηλαδή μια πόλη όπου εγώ, ο πολίτης, βομβαρδιζόμουν διαρκώς από εικόνες, και στην προσπάθειά μου να τις αποκρυπτογραφώ, συγκροτούσα σιγά-σιγά ένα εννοιολογικό σύμπαν — συλλογικό και ατομικό. Read the rest of this entry »





– Μερικές σκέψεις του Νίτσε για την τέχνη

6 12 2008

Portrait of F. Nietzsche by E. Munch, 1906

Επιλέγω σήμερα ένα κείμενο που δίνει την δυνατότητα να προσεγγίσουμε το θέμα της εκτίμησης της τέχνης από διαφορετική οπτική γωνία. Αναφέρομαι στην άποψη που έχουν πολλοί ότι όλα τα μεγάλα έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και ότι τα σύγχρονα έργα υστερούν. Πρόκειται για ένα απόσπασμα από τους “παράκαιρους στοχασμούς” του Φρειδερίκου Νίτσε, που γράφτηκαν μεταξύ 1873 και 1876 και αναφέρονται στην κακή επίπτωση που έχει ο ιστορισμός (ο ιστορικός υπερκορεσμός) πάνω στην ζωή.

 

«Ας φανταστούμε τις ατάλαντες ή τις ελάχιστα προικισμένες καλλιτεχνικές φύσεις να έχουν θωρακιστεί και αρματωθεί με την μνημειακή ιστορία της τέχνης: ενάντια σε ποιους θα στρέψουν τώρα τα όπλα τους; Ενάντια στους προπατορικούς εχθρούς τους, στα ισχυρά καλλιτεχνικά πνεύματα, συνεπώς ενάντια στους μόνους οι όποιοι μπορούν να διδαχθούν από εκείνη την ιστορία αληθινά, δηλαδή για χάρη της ζωής, και να μετουσιώσουν ό,τι έμαθαν σε υψηλότερη πράξη. Αυτονών ο δρόμος εμποδίζεται, αυτονών ο ορίζοντας σκοτεινιάζει, όταν κάποιοι αρχίζουν να χοροπηδούν με αδιάπτωτο ζήλο γύρω από ένα μισοκατανοημένο μνημείο μιας μεγάλης εποχής του παρελθόντος όπως γύρω από ένα είδωλο, σαν να ‘θελαν να πουν: “Κοιτάξτε, αυτό είναι ή αληθινή και πραγματική τέχνη, τί ενδιαφέρεσθε για όσους τώρα ανδρώνονται και τώρα βούλονται!”. Read the rest of this entry »





– Το “Δια-αισθητικό” του Jean Baudrillard

23 11 2008

Punto Final, 1997, φωτογραφία του Jean Baudrillard

Έτυχε να δω και να ακούσω ορισμένα πράγματα τον τελευταίο καιρό πάνω στην τέχνη και γενικότερα στον πολιτισμό που με έκαναν να αισθανθώ πόσο διαχρονική αξία συνεχίζει να έχει και σήμερα — σχεδόν 20 χρόνια μετά — το δοκίμιο του Jean Baudrillard πάνω στην “trans-esthétique” (το “δια-αισθητικό” όπως αποδόθηκε στην Ελληνική μετάφραση). Ο πρόσφατα χαμένος Γάλλος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος, κοινωνικός σχολιαστής και φωτογράφος, Jean Baudrillard, πάντοτε τάραζε τα νερά με τις σκέψεις του και τις απόψεις του. Δεν δίσταζε να μιλάει για τον “εκχυδαϊσμό της τέχνης και την αισθητικοποίηση του χυδαίου” (banalisation de l’art et l’esthétisation de la banalité) καθώς και για μία τέχνη που έχει ξεπεράσει τα τελικά όριά της (un art hypertélique, passé au-delà de ses finalités). Αντιγράφω παρακάτω ένα απόσπασμα, αλλά συνιστώ ανεπιφύλακτα να διαβάσετε ολόκληρο το δοκίμιο (και το βιβλίο).

 

«Παράξενη όψη εμφανίζει ο καλλιτεχνικός κόσμος. Θα ‘λεγε κανείς πώς υπάρχει μια στάση [με την ιατρική έννοια του όρου] στην τέχνη και την έμπνευση. Λες και αυτό που αναπτύχθηκε υπέροχα επί κάποιους αιώνες ξαφνικά ακινητοποιήθηκε, παρέλυσε μπροστά στην ίδια την εικόνα του και τον ίδιο τον πλούτο του. Πίσω απ’ όλη τη σπασμωδική κίνηση της σύγχρονης τέχνης υπάρχει ένα είδος αδράνειας, ένα πράγμα που δεν καταφέρνει πια να ξεπεράσει τον εαυτό του και γυρίζει γύρω-γύρω από τον εαυτό του με όλο και ταχύτερη επανεμφάνιση. Στάση, σε ό,τι αφορά τη ζωντανή μορφή της τέχνης και την ίδια στιγμή εξάπλωση, θυελλώδης υπερθεματισμός, άπειρες παραλλαγές σε ό,τι αφορά τις προγενέστερες μορφές (πρόκειται για την κινούμενη καθεαυτήν ζωή των νεκρών πραγμάτων). Κι όλα αυτά είναι απολύτως λογικά: έχει όπου υπάρχει στάση υπάρχει και μετάσταση. Εκεί όπου παύει να οργανώνεται μια ζωντανή μορφή, εκεί όπου παύει να λειτουργεί ένας κανόνας του γενετικού παιχνιδιού (περίπτωση καρκίνου), τα κύτταρα αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται ατάκτως. Κατά βάθος, μέσα στη σημερινή αταξία της τέχνης μπορούμε να διαβάσουμε μια ρήξη στο μυστικό κώδικα της αισθητικής, όπως στην περίπτωση κάποιων βιολογικών αταξιών μπορούμε να διαβάσουμε μια ρήξη στο γενετικό κώδικα. Read the rest of this entry »





– Ο αρχαιοελληνικός ναός του Μάρτιν Χάιντεγκερ

25 09 2008
Ναός του Απόλλωνος, Αρχαία Κόρινθος

Ναός του Απόλλωνος, Αρχαία Κόρινθος

Μιλώντας προσφάτως σε αγγλόφωνο ακροατήριο στην Καρδαμύλη για την Αρχαία Ελληνική τέχνη, η συζήτηση έφθασε στους αρχαίους ναούς και την μορφή της λατρείας. Μου ήρθαν στο νου και χρησιμοποίησα μερικές φράσεις από το ωραίο κείμενο του Χάιντεγκερ Το έργο τέχνης και η αλήθεια. Αντιγράφω εδώ μερικά πιο εκτεταμένα αποσπάσματα.

.

«Ένα οικοδόμημα, ένας αρχαιοελληνικός ναός, δεν αναπαριστά τίποτε. Απλώς στέκεται μέσα στη ρημαγμένη πετρώδη κοιλάδα. Το οικοδόμημα περικλείνει τη μορφή του θεού και της επιτρέπει να εκτίθεται μέσα σ’ αυτό το κρύψιμο, μέσα στην ιερή περιοχή που περιβάλλεται από την ανοιχτή στοά τη σχηματισμένη από κολώνες. Χάρη στον ναό παρίσταται ο θεός μέσα στον ναό. Αυτή η παρουσία του θεού είναι η επέκταση και η συνόρευση της περιοχής στην ιερότητα. Αλλά ο ναός και η περιοχή του δεν αιωρούνται μέσα στην αοριστία. Ο ναός είναι εκείνος που πρωτοσυνάπτει και συνάμα συλλέγει γύρω του την ενότητα εκείνων των οδών και σχέσεων, μέσα στις οποίες η γέννηση και ο θάνατος, η συμφορά και η ευλογία, η νίκη και η ατίμωση, η εγκαρτέρηση και η κατάπτωση διαμορφώνουν το πεπρωμένο της ανθρώπινης ουσίας. (…) Read the rest of this entry »





– Jorn K. Bramann: Understanding the End of Art

18 09 2008

Roue de bicyclette, Marcel Duchamp, 1913

Συνεχίζω σήμερα την ανάρτηση αποσπασμάτων από κείμενα που νομίζω ότι θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην κατανόηση της σύγχρονης τέχνης (ή ακριβέστερα: στην κατανόηση του γιατί δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε την σύγχρονη τέχνη). Αυτή την φορά πρόκειται για ένα απόσπασμα από το δοκίμιο του καθηγητή Jorn K. Bramann, με τίτλο “Understanding the End of Art”.

.

«(…) Χρειάστηκε να περάσουν πολλές γενιές καλλιτεχνών μέχρι τα αντικείμενα να εξαφανιστούν εντελώς από τους ζωγραφικούς πίνακες. Στο κοινό είχε δημιουργηθεί όμως η παρεξήγηση ότι η ουσία της τέχνης είναι να απεικονίζει την πραγματικότητα (σύμφωνα με την θεωρία της μίμησης της κλασικής Ελληνικής φιλοσοφίας). Αυτή η παρεξήγηση είναι κατανοητή όταν πρόκειται για ανθρώπους που σπανίως παρατηρούν με προσοχή ένα έργο τέχνης. Και όμως, είναι εντελώς οφθαλμοφανές ότι οι περισσότεροι καλλιτέχνες μετά την Αναγέννηση είχαν άλλο στόχο από το να κατασκευάζουν εικόνες που αντικατόπτριζαν τον κόσμο. Ακόμη και ζωγράφοι που συνήθως τους κατατάσσουμε στους “Ρεαλιστές”, όπως π.χ. ο Ουίνσλω Χόμερ, συχνά ζωγράφιζαν θαλασσογραφίες, όπου το νερό, η άμμος και ο ουρανός ήσαν απλώς προσχήματα για να ζωγραφίσουν σχήματα και επιφάνειες που αφ’ εαυτών προσέφεραν ένα ικανοποιητικό αισθητικό αποτέλεσμα — ασχέτως του τι απεικόνιζαν. Read the rest of this entry »





– Καζιμίρ Μάλεβιτς: Ο Μη Αντικειμενικός Κόσμος

12 09 2008

Συχνά ακούω ανθρώπους σε εκθέσεις, ή σε μουσεία, ή ακόμα και στα μαθήματα και τις διαλέξεις μου, να λένε ότι δεν καταλαβαίνουν την σύγχρονη τέχνη, ή ότι η τέχνη έχει πάρει λάθος δρόμο. Το πρόβλημα αυτό δεν είναι καινούργιο. Ακόμα και έναν αιώνα πριν ήταν πάλι επίκαιρο. Σκέφτηκα λοιπόν, τώρα που πλησιάζει και η νέα περίοδος, να παραθέσω μερικά σύντομα κείμενα — δικά μου και ξένα — που νομίζω ότι θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην κατανόηση του προβλήματος. Το σημερινό κείμενο είναι παρμένο από την συλλογή κειμένων του Καζιμίρ Μάλεβιτς “Ο Μη Αντικειμενικός Κόσμος”. Παρ’ ότι αναφέρεται περισσότερο στους Κυβιστές, οι παρατηρήσεις του καλύπτουν σχεδόν το σύνολο της σύγχρονης τέχνης.

.

«Για την πλειοψηφία των ανθρώπων, μορφωμένων και μη, καθώς και των κριτικών, η νέα τέχνη μοιάζει αρρωστημένη. Η νέα φουρνιά καλλιτεχνών, όμως, θεωρεί ότι η γνώμη αυτή είναι εσφαλμένη. Read the rest of this entry »





– Οι Δεσποινίδες της Αβινιόν: Η εισήγησή μου στο συνέδριο του Μαΐου 2007

24 06 2008

Οι Δεσποινίδες της Αβινιόν

Όπως είχα υποσχεθεί, δημοσιεύω σήμερα το κείμενο της δικής μου εισήγησης στο συνέδριο που είχε πραγματοποιηθεί στις 7/8 Μαΐου 2007 με τίτλο “Οι Δεσποινίδες της Αβινιόν του Πάμπλο Πικάσο: 100 χρόνια μετά”. (δείτε την σχετική αναφορά)

Το πλήρες κείμενο της εισήγησης:
Δεσποινίδες της Αβινιόν 1907-2007: Εμπειρία ή ερμηνεία

Σημείωση: Το κείμενο είναι σε μορφή .pdf. Επειδή είναι αρκετά μεγάλο (1,3 MB), είναι προτιμότερο να το κατεβάσετε στον υπολογιστή σας για να το διαβάσετε.





– Χάος και Τάξη

11 05 2008

Τοιχογραφία της Θήρας, 17ος αιώνας π.Χ.

Σε όλη την διάρκεια της ιστορίας, σε όλο τον κόσμο, πολλοί πολιτισμοί κάποια στιγμή αισθάνθηκαν ότι χρειάζονται μια σταθερότητα, σαν μια ασπίδα προστασίας από αυτό που πριν ονομάζαμε Χάος. Το είχαν ανάγκη! Από τους Ελληνικούς κούρους μέχρι τις Αιγυπτιακές πυραμίδες και τα αγάλματα, μέχρι την γεωμετρική περίοδο και μέχρι τις προκολομβιανές Άνδεις, συναντούμε πολιτισμούς που επέβαλαν κανόνες, νόμους, όρους και πλαίσια, γιατί μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορούσαν να συγκροτήσουν την τάξη ενάντια στο χάος που τους απειλούσε.

Read the rest of this entry »





– Αρχιτεκτονική και ιδεολογία

7 05 2008

Αρχιτεκτονική των Ίνκα, 15ος αιώνας μ.Χ.

Όλα τα στοιχεία αρχιτεκτονικής — στους περισσότερους πολιτισμούς — είναι συνήθως κωδικοποιημένες ιδεολογίες. Ο Παρθενώνας είναι έτσι διότι θέλει να μεταδώσει αυτές τις συγκεκριμένες έννοιες: το κενό και το πλήρες, το πλάτος και το ύψος. Θέλει να μεταδώσει αυτή την αίσθηση της συμμετοχής. Ένα οικοδόμημα φτιαγμένο από ισομερώς και ισοϋψώς κατανεμημένα κομμάτια που αποτελούνται από πολλούς δακτυλίους, όπου όλα έχουν γίνει ένα. Έχω, λοιπόν, ένα οικοδόμημα το οποίο μου δίνει μια εξαιρετικά αρμονική τελική αίσθηση, η οποία αίσθηση προκύπτει από τον τρόπο που τα ίσα μέρη έχουν συνεισφέρει στο σύνολο — διότι οι κίονες είναι ίδιοι παρά τις επί μέρους διαφοροποιήσεις και τις ελαφρότατες αποκλίσεις των μεγεθών τους. Όταν οι Λουδοβίκοι χτίζουν τα ανάκτορα τους στις Βερσαλλίες αυτό γίνεται με ένα ηλιοκεντρικό σύστημα, με την έννοια ότι η βούληση και η επιταγή πηγάζουν από ένα κεντρικό σημείο και διαχέονται προς κάθε κατεύθυνση. Το Μπαρόκ το βλέπει διαφορετικά. Κάθε αρχιτεκτονική μορφή, εν τέλει, συμπυκνώνει και ενσωματώνει ιδεολογικές αναφορές.





– Μικελάντζελο

14 04 2008

Ένας ignudo από την Capella Sistina 

” […] Παραπέρα βρίσκονται οι εννέα σκηνές της Δημιουργίας, και εκεί, στις τέσσερις γωνίες κάθε σκηνής, κάθονται τα καταπληκτικά, συστρεφόμενα, τεράστια, πασχίζοντα αντρικά γυμνά (οι ignudi), των οποίων την παρουσία οι σχολιαστές βρίσκουν τόσο δύσκολο να εξηγήσουν. Αντιπροσωπεύουν, λένε κάποιοι, την Ιδανική Ομορφιά. Τότε γιατί πασχίζουν, για ποιον λόγο η λαχτάρα τους και ο κόπος τους; Όχι, οι είκοσι γυμνοί νεαροί εκεί πάνω έχουν συλλάβει και έχουν μόλις γεννήσει όλα όσα είναι ορατά και όλα όσα μπορεί κανείς να φανταστεί και όλα όσα βλέπουμε στην οροφή. Το αγαπημένο σώμα του άντρα εκεί πάνω είναι το μέτρο των πάντων – ακόμα και του πλατωνικού έρωτα, ακόμα και της Εύας, ακόμα και το δικό σου. […] Read the rest of this entry »





– Ρενέ Μαγκρίτ: Η γραμμή της ζωής

3 02 2008

La condition humaine, René Magritte, 1933

“Παρά τον πλούτο των λεπτομερειών και των αποχρώσεων που παρουσιάζει η φύση, εγώ μπορούσα να βλέπω ένα τοπίο σαν μια απλή κουρτίνα τοποθετημένη μπροστά μου. Άρχισα να αμφιβάλλω για το βάθος των αγρών, να δυσπιστώ για το πόσο μακρινός είναι ο ορίζοντας.

Τo 1925 αποφάσισα να ξεφύγω από αυτή την παθητική στάση. Ήταν το επακόλουθο ενός επίμονου στοχασμού σε μια πολυσύχναστη μπυραρία των Βρυξελλών: τα διακοσμητικά κυμάτια μιας πόρτας μου φάνηκαν προικισμένα με μια μυστηριώδη ύπαρξη και για αρκετή ώρα βρισκόμουν σε επαφή με την πραγματικότητά τους. Ένα αίσθημα σχεδόν φόβου αποτέλεσε την αφετηρία για μια εκούσια δράση πάνω στον πραγματικό κόσμο, για ένα μετασχηματισμό της ζωής.

Βεβαιώθηκα, λοιπόν, ότι έπρεπε να ζήσω επικίνδυνα, έτσι ώστε ο κόσμος και η ζωή να αντιστοιχούν περισσότερο στην σκέψη και τα αισθήματά μου.”

Απόσπασμα από αυτοβιογραφικό κείμενο του Μαγκρίτ που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό L’Invention Collective τον Απρίλιο 1940, (από το βιβλίο της Σούζι Γκάμπλικ “Μαγκρίτ” σε μετάφραση Ανδρέα Παππά, Εκδόσεις Υποδομή, Αθήνα 1993)





– Αλμπέρτο Τζιακομέτι: Το κεφάλι

22 01 2008

Σχεδιο του Αλμπερτο Τζιακομετι

“Μια μέρα, ενώ ήθελα να ζωγραφίσω ένα νέο κορίτσι, κάτι με εντυπωσίασε. Είδα δηλαδή ξαφνικά, ότι το μοναδικό πράγμα που έμενε ζωντανό, ήταν το βλέμμα. Το υπόλοιπο, το κεφάλι, μεταμορφωνόταν σε κρανίο, γινόταν σιγά-σιγά σαν νεκροκεφαλή. Αυτό που έκανε τη διαφορά μεταξύ θανάτου και προσώπου, ήταν το βλέμμα.  Εάν το βλέμμα, δηλαδή η ζωή, γίνεται η ουσία, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι είναι το κεφάλι που είναι η ουσία. Το υπόλοιπο σώμα υποβιβάζεται σε ένα ρόλο κεραίας που καθιστά δυνατή τη ζωή των ανθρώπων, μια ζωή πάντως, που βρίσκεται μέσα στο κεφάλι.”

Απόσπασμα από μια συνέντευξη του Alberto Giacometti στον André Perinaud (1962)





– Κλιμτ, Σήλε, Κόκοσκα και η εποχή τους

30 12 2007

Μπροστά στον Τυφλό Άντρα του Κλιμτ, 1896

Μια εισαγωγή για την έκθεση του Μεγάρου Μουσικής “Κλιμτ, Σήλε, Κόκοσκα και η Εποχή τους: Αριστουργήματα από το Μουσείο Λεοπόλντ της Βιέννης” 

Η τέχνη που παρουσιάζεται σε αυτή την έκθεση είναι η τέχνη της Βιέννης κατά τα πρώτα τριάντα χρόνια του 20ου αιώνα. Όλο αυτό το διάστημα, η Αυστρία περνάει μια πολύ ταραγμένη περίοδο. Το 1918 καταρρέει η μεγάλη Αυστριακή αυτοκρατορία των Αψβούργων, το 1936 γίνεται η εισβολή των Ναζί. Η τέχνη αυτής της περιόδου δεν χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης. Την δεκαετία λοιπόν του 1950, ο Λεοπόλντ παίρνει την απόφαση και αρχίζει να συλλέγει αυτά τα έργα που κανένας δεν εκτιμά. Μέσα σε είκοσι χρόνια κατορθώνει να δημιουργήσει μια τεράστια συλλογή από Κλιμτ, από Σήλε, από Κόκοσκα και διάφορους άλλους. Τα χρόνια περνούν, και η τέχνη αυτή αναγνωρίζεται. Γίνεται δηλαδή κάτι αντίστοιχο με αυτό που κάνει ο Κωστάκης με τα έργα της Ρώσικης πρωτοπορίας, που τα μάζευε όταν κανένας δεν τα εκτιμούσε πλέον. Από αυτή την τεράστια συλλογή του Λεοπόλντ, έχουμε την δυνατότητα να δούμε εδώ ένα πολύ μικρό μέρος. Η έκθεση δεν είναι μεγάλη, τα έργα δεν είναι πολλά, αλλά σε αυτά τα λίγα που μπορούμε να δούμε περιλαμβάνονται μερικά πολύ σημαντικά έργα, που είναι αντιπροσωπευτικά με την έννοια ότι μας δίνουν μια εικόνα των αλλαγών που γίνονται στην τέχνη της Αυστρίας εκείνη την περίοδο.

video_clipart4.gif Βίντεο: Η τέχνη στην Αυστρία των αρχών του 20ου αιώνα και την απόσχιση (secession) της Βιέννης

video_clipart4.gif Βίντεο: Κλιμτ





– Γιαννούλης Χαλεπάς και Μοντερνισμός

28 06 2007

Γιαννούλης Χαλεπάς

Με την ευκαιρία της έκθεσης για τον Γιαννούλη Χαλεπά
(Εθνική Γλυπτοθήκη, 2007)

Ο Τζιακομέτι, ο Λίπσιτς και οι άλλοι, που τους είπαμε μοντερνιστές, καθώς και η δεύτερη γενιά που θα ακολουθήσει αργότερα, με τον Χένρυ Μουρ και τους άλλους, κάνουν το ίδιο πράγμα. Προσπαθούν να πουν ότι η εικαστική γλώσσα είναι μια γλώσσα. Είναι αυτό ακριβώς που συμβαίνει και με την μουσική. Ένα μουσικό κομμάτι δεν μ’ αρέσει επειδή περιγράφει μια πραγματικότητα — δεν είναι καλύτερο όσο περισσότερο μοιάζει με την πραγματικότητα. Αν γράψω μια μουσική που μιμείται τον ήχο του πουλιού, η μουσική αυτή δεν θα έχει νόημα. Η μουσική που γράφει ο Μπαχ, για παράδειγμα, δεν μιμείται τον ήχο του πουλιού. Δημιουργεί ένα ισοδύναμο ενός πράγματος που υπάρχει στην φύση. Οπότε ο μοντερνισμός τι λέει; Προσπαθεί να πει ότι η τέχνη είναι αυτάρκης. Έχει τον δικό της λόγο, την δική της γλώσσα, τα δικά της μέσα. Και με αυτά τα μέσα θα πρέπει εγώ να εκφράσω κάτι. Αν αυτό το κάτι είναι θετικό ή αρνητικό, αν είναι συναίσθημα ή αν είναι νους, αν είναι το ένα ή είναι το άλλο, ποικίλει κατά περίπτωση. Read the rest of this entry »





– Οι Δεσποινίδες της Αβινιόν

12 06 2007

Les demoiselles d’Avignon

Μικρή ιστοριογραφική αναφορά

Το έργο ολοκληρώθηκε το 1907. Εκτέθηκε για πρώτη φορά σε μια έκθεση που οργάνωσε ο Salmon το 1916, για την οποία απέκτησε και τον τελικό του τίτλο “Οι Δεσποινίδες της Αβινιόν”, ο οποίος διατύπωνε κομψά το θέμα του πορνείου με μια αμφίβολη αναφορά στους οίκους ανοχής της οδού Αβινιόν στη Βαρκελώνη. Ο Πικάσο δεν γοητεύτηκε ιδιαίτερα από τον τίτλο για την έκθεση και συνέχισε να το αποκαλεί mon bordel — το μπορντέλο μου. Μέχρι τότε οι αναφορές στο έργο είναι σποραδικές και πολύ περιορισμένες, παρά το γεγονός ότι το έργο απασχόλησε τον Πικάσο για ένα τόσο μεγάλο διάστημα και θα μπορούσε να ήταν αντικείμενο στις γενικότερες και συχνότατες συζητήσεις των ανθρώπων που σύχναζαν στο εργαστήριο του Πικάσο, το Bateau-Lavoir, που ήταν και πολλοί και ιδιαίτερα ομιλητικοί για τέτοιου είδους θέματα. Το έργο αποκτήθηκε τελικά το 1939 από το ΜΟΜΑ, όπου και απέκτησε την κανονιστική του θέση στα εκθέματα του Μουσείου και στην ιστορία της μοντέρνας τέχνης, με τις εκτενείς αναφορές του τότε διευθυντή του και θεωρητικού Alfred Barr. Έκτοτε συνδέθηκε με τον κυβισμό και τις πρωτοκυβιστικές αναζητήσεις. Τη δεκαετία του 1970, με τα κείμενα του Steinberg και του Rubin, υποσκελίστηκε η σχέση με τον κυβισμό και η έννοια της σεξουαλικότητας φαίνεται να αποτελεί πια το κυρίαρχο θέμα των αναφορών στο έργο. Το στοιχείο της σεξουαλικότητας συνδέθηκε με τη διονυσιακή έξαρση, τον έρωτα και το θάνατο, τη διαδικασία του καλλιτεχνικού εξορκισμού, το μύθο της Μέδουσας ή την εικονοποίηση της τραυματικής εμπειρίας. Στα πλαίσια των κοινωνικοϊστορικών ερμηνευτικών προσεγγίσεων το θέμα της σεξουαλικότητας υποσκελίστηκε και πρωτοστάτησε η έννοια της πολιτικοκοινωνικής κριτικής, είτε ως άμεση και συνειδητή αμφισβήτηση των κυρίαρχων ιδεολογικών μηχανισμών της εποχής της αποικιοκρατίας, είτε ως ασυνείδητη αναπαραγωγή των κυρίαρχων στερεοτύπων από τα οποία αυτή η ιδεολογία κατατρύχεται.





– Τhe interpretation of a work of art and the intention of its creator

18 05 2007

Do we need to know, when interpreting a work of art, what the creator of the work intended? 

Last week I gave a lecture on Art History to primary school teachers. During the discussion that followed a lady said: “What you’ve been telling us is fascinating, but I was wondering, do I have to know all this in order to enjoy a work of art? And what if I don’t have someone around to explain, will I still be able to understand what it means and enjoy it?” We discussed it further on and as I was leaving, there came another lady who asked me privately and somehow secretly: “I am going to see the Miro exhibition on the island of Andros this weekend. What do I have to read before going?”

I was reading the Intentional Fallacy at the time and I kept thinking that I may be doing something wrong, by referring so extensively to external evidence when interpreting a work of art. I couldn’t help referring to Gauguin’s life and travels so as to explain that it was a kind of a quest for primitive values that led him to his intention to abandon three-dimensional representation and not lack of competence. Read the rest of this entry »





– Οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην Αρχαία Ελλάδα

17 05 2007

Αγώνας πάλης, από αγγείο του 520 π.Χ. 

Ο θρησκευτικός χαρακτήρας των αγώνων από τον 7ο έως τον 4ο αιώνα π.Χ. 

Οι Ολυμπιακοί αγώνες ήταν οι σημαντικότεροι από τους τέσσερις μεγάλους πανελλήνιους αγώνες της αρχαιότητας. Διεξάγονταν στην Ολυμπία κάθε τέσσερα χρόνια, τη δεύτερη πανσέληνο μετά το θερινό ηλιοστάσιο και με την ιστορική τους διαδρομή που ξεπερνά τα χίλια χρόνια σχεδόν συνεχούς διεξαγωγής, αποτελούν έναν από τους μακροβιότερους θεσμούς στην ιστορία του πολιτισμού. Η ιστορική τους έναρξη τοποθετείται το 776 π.Χ. και η επίσημη κατάργηση τους το 393 μ.Χ. Η σημασία τους δεν έγκειται μόνο στην εμβέλεια τους ως αθλητικών γεγονότων, αλλά κυρίως στην ένταξή τους σε ένα σύνθετο πλαίσιο μέσα στο οποίο θρησκευτικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές αξίες διαμορφώνονταν και εκφράζονταν. Με την υπερτοπική και πολύ σύντομα διεθνή ακτινοβολία τους τα ιερά στα οποία διεξάγονταν οι πανελλήνιοι αγώνες αποτέλεσαν τα κέντρα εκείνα όπου αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε η ναοδομία και η μνημειακή γλυπτική, παρουσιάστηκαν έργα της ποίησης, της φιλοσοφίας και της μουσικής και διαμορφώθηκε η εικόνα του ελληνικού πολιτισμού. Read the rest of this entry »





– The Olympic Games in Ancient Greece

17 05 2007

The religious character of the games from the 7th to the 4th century b.C.

The Olympic games were the most important of the four great panhellenic games in ancient times. Held at Olympia every four years, on the second full-moon after the summer solstice, they lasted, almost without interruption, for more than a thousand years (from their beginnings in 776 BC to their abolition in AD 393), making them one of the most enduring institutions in the history of culture. Their importance lies not only in their influence as a sporting occasion, but chiefly in the way in which they became part of a complicated framework in which religious, social, political and cultural values were formed and expressed. Because of the fame of the games, which soon spread throughout the Greek world, the sanctuaries where they were held became places where temple architecture and monumental sculpture evolved and developed, where works of poetry, philosophy and music were presented, and where the values and cultural ties that bound together the Greek city-states were formed and expressed. Read the rest of this entry »





– Ερωτικές παραστάσεις σε αρχαία Ελληνικά αγγεία κατά την αρχαϊκή και κλασική περίοδο

16 05 2007

Σημείωση: Μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο στην μορφή που είχε δημοσιευθεί στο περιοδικό Κεραμεική Τέχνη, τεύχος 28, τον Αύγουστο 1998, με την εικονογράφηση που το συνόδευε. Πατήστε εδώ
.

Ερωτική σκηνή σε οινοχόη του 430 π.Χ. (Παλαιό Μουσείο, Βερολίνο)

Οι παραστάσεις με ερωτικό περιεχόμενο στην αρχαία Ελληνική αγγειογραφία αποτελούν ένα σημαντικό και ενδιαφέρον corpus, μέχρι σχετικά πρόσφατα άγνωστο ή οικείο μόνο σε περιορισμένο κοινό όχι γιατί είναι χαμηλότερης αισθητικής αξίας από τις απεικονίσεις άλλων θεμάτων, αλλά γιατί έρχεται σε αντίθεση με τον τρόπο που η δική μας κοινωνία αντιλαμβάνεται τον έρωτα και την ερωτική πράξη. Θέματα όπως η φυσική και απενοχοποιημένη υπόσταση της ερωτικής έκφρασης, η πολυγαμικότητα, η παιδεραστία, η ομοφυλοφιλία ή τα ομαδικά όργια αποτελούν για τον αρχαίο Ελληνικό κόσμο αποδεκτούς και συνήθεις θεσμούς ενός κωδικα ηθικής τελείως διαφορετικού από τον τρόπο με τον οποίο η δική μας κοινωνία θεσμοθετεί την ερωτική συμπεριφορά. Η γνώση του διαφορετικού θεσμικού πλαισίου μέσα στον οποίο αναπτύσσεται η ερωτική επιθυμία και εκφράζεται η ερωτική ορμή είναι απαραίτητη για την κατανόηση και απόλαυση αυτών των παραστάσεων.Το πολύπλοκο δίκτυο των ερωτικών σχέσεων προχωράει πολύ πιο πέρα από το πρώτο επίπεδο της απλής σεξουαλικής πραγματοποίησης αποτελώντας μια μορφή θεώρησης των κοινωνικών σχέσεων και ταυτόχρονα συνιστώντας έναν τρόπο πραγμάτωσής τους.

Read the rest of this entry »





– Erotic scenes on ancient Greek vases in the Archaic and Classical periods

16 05 2007

Erotic scenes in ancient Greek iconography constitute an important and significant corpus which until fairly recently was unknown outside a limited number of specialists. This relative obscurity was not due to the lesser aesthetic value of such representations, but rather to the fact that 20th century society views sex and erotic art differently. For the ancients sexual activity could be depicted without any sense of shame or guilt; multiple love affairs (virtually a type of polygamy), pederasty, homosexuality and group sex were regarded as conventional and were regulated by a moral code totally different from our own. We must, therefore, understand the social and institutional contexts in which the ancients expressed sexual desire if we are to properly understand and appreciate their iconography. From the art-historical point of view, the intricate network of erotic relationships comprises, much more than mere sexual consummation; it is also a way of looking at social relationships in the making. Read the rest of this entry »