– Βυθιστείτε στον εαυτό σας…

23 09 2015

Rainer Maria Rilke

…Αν η καθημερινότητα σας σάς φαίνεται φτωχή, μην την καταφρονήσετε. Καταφρονήστε τον εαυτό σας που δεν είναι αρκετά ποιητής και δεν μπορεί να ανακαλύψει τα πλούτη της. Για τον δημιουργό δεν υπάρχει φτώχια, ούτε φτωχοί κι αδιάφοροι τόποι. Και μέσα στην φυλακή ακόμα αν ήσαστε κλεισμένος και οι τοίχοι της δεν άφηναν τους ήχους του κόσμου να φτάσουν ως εσάς, δεν θα σας έμεναν ωστόσο αμόλευτα μέσα σας τα παιδικά σας χρόνια, αυτός ο ανεκτίμητος πλούτος, ο θησαυρός των αναμνήσεων; Γυρίστε κατά κει τον νου σας. Πασχίστε να ανασύρετε απ’ το βυθό αυτών των περασμένων τις βουλιαγμένες εντυπώσεις. Η προσωπικότητά σας θα δυναμωθεί, η μοναξιά σας δεν θα είναι πια άδεια, και θα σας γίνει ένα καταφύγιο ονείρου όπου κανένας θόρυβος απ’ έξω δεν θα φτάνει. Κι αν από τούτη την επιστροφή στον εαυτό σας, από τούτη την καταβύθιση στον δικό σας κόσμο, ξεπηδήσουν στίχοι, δεν θα σκεφτείτε να ρωτήσετε τους άλλους αν είναι καλοί στίχοι. Κι ούτε θα αποζητήσετε να ενδιαφερθούν τα περιοδικά γι’ αυτούς. Οι στίχοι σας δεν θα’ ναι για σας παρά ένα αγαπημένο φυσικό σας κτήμα, ένα κομμάτι κι ένας φθόγγος απ’ την ζωή σας. Ένα έργο τέχνης είναι άξιο μόνον αν ξεπηδάει από μιαν ανάγκη. Για να το κρίνεις πρέπει να δεις ποια είναι η πηγή του.

…Βυθιστείτε στον εαυτό σας, ψάξτε στα βάθη απ’ όπου πηγάζει η ζωή σας. Εκεί θα βρείτε την απάντηση στο ερώτημα αν πρέπει να δημιουργείτε. Ίσως βγει πως η Τέχνη σας καλεί. Τότε, αγκαλιάστε αυτή την μοίρα, κρατήστε την για πάντα πάνω σας μ’ όλο το βάρος και το μεγαλείο της, χωρίς ποτέ να αποζητήσετε καμιάν αμοιβή απ’ έξω. Γιατί ο δημιουργός πρέπει να είναι ολόκληρος ένας κόσμος για τον εαυτό του, να βρίσκει τα πάντα στον εαυτό του και στην Φύση που μαζί της είναι δεμένος.

(Απόσπασμα από τα “Γράμματα σε ένα νέο ποιητή” του Rainer Maria Rilke σε μετάφραση Μάριου Πλωρίτη, Εκδόσεις Ίκαρος, 1973 — το παραπάνω γράμμα γράφτηκε το 1903)

Advertisements




– Ο δρόμος προς την Επίδαυρο

17 09 2015

Ασκληπιείον Επιδαύρου… Ξυπνήσαμε νωρίς και πήραμε ένα αυτοκίνητο να μας πάει στην Επίδαυρο. Η μέρα άρχισε με μια υπέροχη γαλήνη. Ήταν η πρώτη μου πραγματική επαφή με την Πελοπόννησο. Και δεν ήταν μια απλή ματιά, αλλά ένα ολόκληρο θέαμα που άνοιγε πάνω απ’ ένα κόσμο ακόμα σιωπηλό, τέτοιο που ίσως κληρονομήσει μια μέρα η ανθρωπότητα, όταν πάψει να επιδίδεται σε σφαγές και εγκλήματα. Αναρωτιέμαι πώς συμβαίνει και κανένας ζωγράφος μέχρι σήμερα δεν μας έχει δώσει την μαγεία αυτού του ειδυλλιακού τοπίου. Μήπως είναι υπερβολικά ξένο προς το δράμα, μήπως είναι υπερβολικά ειδυλλιακό; Είναι μήπως το φως υπερβολικά αιθέριο για να συλληφθεί από τον χρωστήρα; Αυτό μόνο μπορώ να πω, κι ίσως αποθαρρύνω τον υπεραισιόδοξο καλλιτέχνη: δεν υπάρχει ίχνος ασχήμιας εδώ, είτε γραμμής, είτε χρώματος, είτε μορφής, χαρακτηριστικού ή εντύπωσης. Είναι απόλυτη τελειότητα, όπως η μουσική του Μότσαρτ. Πράγματι, τολμώ να πω πως εδώ κρύβεται περισσότερος Μότσαρτ παρά οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Είναι σαν τον δρόμο προς την δημιουργία. Σταματά κανείς την αναζήτηση. Μένει σιωπηλός, ακινητοποιημένος από την σιωπή μυστηριακών αρχών. Αν μπορούσε να μιλήσει κανείς, τα λόγια του θα γίνονταν μελωδία. Δεν υπάρχει τίποτα που να μπορείς να αδράξεις, να απομονώσεις ή να αποθησαυρίσεις: το μόνο που υπάρχει είναι η κατάρρευση των τειχών που κρατούν φυλακισμένο το πνεύμα. Το τοπίο δεν υποχωρεί, αλλά εγκαθίσταται στους ανοιχτούς τόπους της καρδιάς. Στριμώχνεται, συσσωρεύεται, καταλαμβάνει όλο τον χώρο. Παύεις πλέον να διασχίζεις κάτι – ονόμασε το Φύση αν θέλεις – αλλά συμμετέχεις στην κατατρόπωση των δυνάμεων της πλεονεξίας, της κακίας, της ζήλιας, του εγωισμού, του μίσους, της αδιαλλαξίας, της ματαιοδοξίας, της αλαζονείας, της σκληρότητας, της δολιότητας και τόσων άλλων. Είναι η ανατολή της πρώτης ημέρας της μεγάλης ειρήνης, της ειρήνης της καρδιάς, που έρχεται πριν την παράδοση. Δεν θα γνώριζα ποτέ το νόημα της ειρήνης αν δεν πήγαινα στην Επίδαυρο. Όπως όλοι, χρησιμοποιούσα σ’ όλη μου την ζωή αυτή την λέξη, χωρίς ποτέ να συνειδητοποιώ ότι χρησιμοποιούσα κάτι το πλαστό.

(Απόσπασμα από τον “Κολοσσό του Μαρουσιού” του Χένρυ Μίλλερ, Εκδόσεις Κάκτος 1981, όπου ο Χ. Μίλλερ διηγείται την πρώτη του επίσκεψη στην Επίδαυρο, το 1939, λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου – εξ ου και η αντιπολεμική αγωνία που διακρίνεται)





– Αρχαίοι ελληνικοί μύθοι στην Τέχνη (βίντεο)

10 05 2015

Gian Lorenzo Bernini, “Apollo e Dafne” (1622–25)

Μύθοι, νοήματα, προσλήψεις και απεικονίσεις.

Από την πρώτη διάλεξη της 6 Μαΐου 2015 του κύκλου με τίτλο “Αρχαίοι ελληνικοί μύθοι και διαχρονικές απεικονίσεις τους στην τέχνη” που πραγματοποιείται τον Μάιο 2015 στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, διάλεξα μερικά εκτενή αποσπάσματα σε βίντεο που νομίζω ότι βοηθούν στην κατανόηση του θέματος που συζητούμε.

Για να δείτε τα βίντεο, πατήστε εδώ. Για περισσότερα βίντεο, πατήστε εδώ.

Για να διαβάσετε περισσότερα για τον κύκλο, πατήστε εδώ.





– Το δρασκέλισμα του αγνώστου (βίντεο)

4 03 2015

stele3

Με την ολοκλήρωση του κύκλου διαλέξεων “Το δρασκέλισμα του αγνώστου” που διοργανώθηκε στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης τον Φεβρουάριο 2015 με την ευκαιρία της έκθεσης “Επέκεινα“, ανέβασα ορισμένα αποσπάσματα σε βίντεο στα οποία ασχολούμαστε τόσο με την ταφική τέχνη γενικότερα όσο και με τα επιτύμβια ειδικότερα.

Τα βίντεο αυτού του κύκλου χωρίζονται σε δύο ενότητες:

(Το ηχητικό μέρος των διαλέξεων υπάρχει στην ενότητα Podcast: Οι διαλέξεις του ΜΚΤ)





– Caravaggio – Το φως

3 03 2015

Με αφορμή τα μαθήματα Ιστορίας της Τέχνης που πραγματοποιώ στη Γκαλερί Μαρνέρη, δημοσιεύω μια μικρή αναφορά στον τρόπο που λειτουργεί το φως στα έργα του Caravaggio και στην ομώνυμη ταινία του Derek Jarman, θέματα με τα οποία θα ασχοληθούμε μεταξύ άλλων στη συνάντηση της ερχόμενης Πέμπτης 5 Μαρτίου.

car 5

Στο έργο του Λομβαρδού ζωγράφου το φως παίζει κυρίαρχο ρόλο στο πλάσιμο των μορφών και των αντικείμενων, στη συγκρότηση της ατμόσφαιρας του χώρου και στην ανάδειξη της δραματικότητας των επεισοδίων. Εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων οι σκηνές λαμβάνουν χώρα σε υποφωτισμένους εσωτερικούς χώρους, μακριά από το φως της ημέρας, χώρους που δημιουργούν την αίσθηση κλειστού καταφυγίου. Ακραία συναισθήματα ενοικούν σε αυτούς τους χώρους: μοναξιά, περισυλλογή και προσδοκία, αλλά και έκπληξη, δραματική εξέλιξη και απροσδόκητη ανατροπή (εικ. 3-4).

car 4

Read the rest of this entry »





– [Dürer] Praying hands – [Athens] Praying for us

1 03 2015
1508-09 Heller Altar  study of Praying Hands brush and grey wash heightened with white on blue prepared paper 29.1 x 19.7 cm Albertina, Vienna

Εικόνα 1

Με αφορμή την ερώτηση της Βίβιαν για το γκράφιτι της οδού Πειραιώς, αξίζει, ίσως να αναφέρουμε τα εξής:

Το έργο από το οποίο εμπνεύστηκε το γκράφιτι είναι ένα πολύ όμορφο σχέδιο του Ντύρερ με τον συμβατικό τίτλο Χέρια που προσεύχονται [Betende Hände / Praying Hands] (Εικόνα 1), διαστάσεων 29× 20 εκ., φτιαγμένο με μαύρο μελάνι και λευκό τονισμό πάνω σε χειροποίητο, χρωματισμένο μπλε χαρτί και βρίσκεται στην Albertina, στη Βιέννη. Πρόκειται για ένα σχέδιο που φτιάχτηκε γύρω στο 1508 και αποτελεί μελέτη για τα χέρια του αποστόλου στο κάτω δεξιό μέρος του κεντρικού τμήματος του βωμού Heller (Heller Altar).

Το έργο αυτού του βωμού είναι ένα τρίπτυχο που δημιουργήθηκε το 1507-1509 από τον Ντύρερ (εσωτερική όψη) και τον Γκρούνεβαλντ (εξωτερική όψη) κατά παραγγελία του Jacob Heller, πλούσιου εμπόρου της Φρανκφούρτης από τον οποίον πήρε και το όνομά του. Εκατό χρόνια αργότερα, το 1615, το έργο αγοράστηκε από τον Μαξιμιλιανό Α’, δούκα της Βαυαρίας και βρέθηκε στο Μόναχο όπου δυστυχώς καταστράφηκε σε μια πυρκαγιά το 1729. Υπάρχει ένα αντίγραφό του, που είχε δημιουργηθεί από τον Jobst Harrich , ώστε να αντικαταστήσει το πρωτότυπο που μεταφέρθηκε από τη Φρανκφούρτη στο Μόναχο και το οποίο βρίσκεται σήμερα στο Städel της Φρανκφούρτης (Εικόνα 2).

Read the rest of this entry »





– Τοπίο και Έλληνες εικαστικοί (βίντεο)

21 02 2015

Image1s

Από τον κύκλο διαλέξεων με τίτλο “Τοπίο και Έλληνες εικαστικοί” που διοργανώνεται στο Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας στην Κηφισιά τον Φεβρουάριο 2015, έχω επιλέξει ορισμένα εκτεταμένα αποσπάσματα που νομίζω ότι είναι αρκετά κατατοπιστικά για το θέμα.

Έχω ανεβάσει τις εξής ενότητες:

 

(Το ηχητικό μέρος των διαλέξεων υπάρχει στην ενότητα Podcast)