– Σύντομη Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Αγγειογραφία

1 06 2013

Συμπληρώνονται αυτές τις μέρες έξι χρόνια από τότε που ξεκίνησε αυτό το μπλογκ. Γράφτηκαν πολλά άρθρα, και βεβαίως θα ήθελα να είχαν γραφτεί περισσότερα! Εκείνο πάντως που δαικρίνεται καθαρά μετά από τόσα χρόνια, είναι οι προτιμήσεις των αναγνωστών όπως προκύπτουν από την αναγνωσιμότητα των αναρτήσεων. Σκέφτηκα λοιπόν (όπως με συμβούλεψαν άνθρωποι ειδικότεροι από εμένα) να φέρω στην “επιφάνεια” μερικά από τα περισσότερο διαβασμένα κείμενα διότι πολλές φορές αυτά χάνονται μέσα στο πλήθος.

Ένα αγαπημένο μου θέμα υπήρξε πάντοτε η αρχαία Ελληνική αγγειογραφία, και με χαρά είδα ότι μία “Σύντομη Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική αγγειογραφία” που είχα αναρτήσει προ τετραετίας, διαβάστηκε πολύ. Αναδημοσιεύω εδώ το κείμενο αυτούσιο:

Σύντομη Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική ΑγγειογραφίαΣτο βάθος του χρόνου, από την όγδοη χιλιετία έχουμε τα εξαιρετικά νεολιθικά αγγεία, η διακόσμηση των οποίων αποδίδει σχήματα που απ’ όσο μπορούμε να καταλάβουμε είναι η εικονοποιημένη κίνηση των ανθρώπων στις καθημερινές τους ασχολίες: το όργωμα με την κίνηση βουστροφηδόν, οι φλόγες που τυλίγουν ένα αγγείο και το μετατρέπουν από χώμα σε ένα στερεό δοχείο. Όλα αυτά, για τον νεολιθικό άνθρωπο, που ζει για πρώτη φορά σε μια μόνιμη εγκατάσταση, αποτελούν ένα μικρό θαύμα. Το μικρό θαύμα του ανθρώπου, που μπορεί να ορίσει την ζωή του, να την πάρει στα χέρια του, να έχει αποθέματα, να έχει καλή οργάνωση των βιοτικών του αναγκών. Όταν λοιπόν έρχεται η ώρα να τα απεικονίσει όλα αυτά — να ζωγραφίσει δηλαδή διάφορα σχέδια πάνω σε ένα αγγείο για να το κάνει πιο όμορφο — έρχεται απέναντι σε αυτό το ερώτημα: Τι είναι αυτό που χαρακτηρίζει την ζωή μου; Πως οι καθημερινές μου κινήσεις μπορούν να με κάνουν πιο ασφαλή και πιο ευτυχισμένο στην κοινότητα που ζω; Απ’ ό,τι φαίνεται στα νεολιθικά χρόνια αυτή είναι η κυρίαρχη αντίληψη των γεωμετρικών μοτίβων που υπάρχουν στα αγγεία.

Read the rest of this entry »





– Ἠράσθην, ἐφίλουν, ἔτυχον, κατέπραξ’, ἀγαπῶμαι.

29 08 2012

Ένα υπέροχο ποιητικό δίστιχο ανωνύμου (ΑΔΕΣΠΟΤΟΝ)  από την Παλατινή Ανθολογία (V.51):

Ἠράσθην, ἐφίλουν, ἔτυχον, κατέπραξ’, ἀγαπῶμαι.
τίς δέ καί ἧς καί πῶς, ἡ θεός οἶδε μόνη.

(Συνάντησα, ερωτεύθηκα κι από αγάπη λειώνω – μα ποιός εγώ, με ποιά και πώς, η θεά γνωρίζει μόνο)

Το θυμήθηκα πάνω στη συζήτηση με μια παλιά μαθήτρια και φίλη για το αγγείο με τον φτερωτό φαλλό του Φιλωνίδη (ευχαριστώ για την αφορμή, Μαρία).

Πρόκειται για το πώμα μικρής αττικής ερυθρόμορφης πυξίδας που χρονολογείται το 430-420 π.Χ., έχει διάμετρο 4,5 εκατοστά και βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα.

Απεικονίζει όμορφα ενταγμένα στο κυκλικό σχήμα του αγγείου, έναν φτερωτό φαλλό σε στύση ανάμεσα σε τρία ηβικά τρίγωνα, έναν άντρα, δηλαδή, τον Φιλωνίδη ανάμεσα σε τρεις γυναίκες, την Ανεμώνη, την Αυλητρίδα και μια τρίτη που διατηρεί την ανωνυμία της…

Ο φτερωτός φαλλός ήταν σύμβολο γονιμότητας, είχε αποτροπαϊκό χαρακτήρα και απεικονίζεται σε αρκετές παραστάσεις. Συνήθως τον κρατούν εταίρες που είχαν κάθε λόγο να διατηρούν ένα σύμβολο προστασίας από το κακό μάτι…

Το όνομα ‘Αυλητρίς’ παραπέμπει πιθανόν σε συμποσιακό χαρακτήρα. Ο Γιώργος Καββαδίας αναφέρει ότι ο άνδρας της επιγραφής του αγγείου πιθανόν να ταυτίζεται με το Αθηναίο κωμικό Φιλωνίδη και η παράσταση να εικονογραφεί ένα φαλλικό λογοπαίγνιο ή κάποιο κωμικό σχόλιο. Άλλοι μελετητές θεωρούν ότι πρόκειται για μια παρωδία της κρίσης του Πάριδος.





– Τα χέρια στην τέχνη (βίντεο)

26 05 2011

Ανέβασα σήμερα τέσσερα βίντεο που προέκυψαν από την διάλεξή μου με τίτλο “Τα χέρια στην Τέχνη” που δόθηκε στις 25 Μαΐου 2011. Το θέμα μου ήταν η απεικόνιση αλλά και οι συμβολισμοί των ανθρώπινων και θεϊκών χεριών σε όλη την διαδρομή της ιστορίας της τέχνης, από το 35.000 π.Χ. μέχρι τις ημέρες μας. Στα βίντεο που ανέβασα εστιάζω σε τέσσερα πολύ σημαντικά κεφάλαια της ιστορίας της τέχνης: Την γλυπτική και τις επιτύμβιες στήλες της Αρχαίας Ελλάδας, την Βυζαντινή και την Αναγεννησιακή τέχνη.

Για να τα δείτε, πηγαίνεται στην σελίδα ΒΙΝΤΕΟ.





– Οι Καρυάτιδες στο νέο μουσείο

30 05 2010

Στις συχνές επισκέψεις μου στο νέο Μουσείο της Ακροπόλεως, ακούω πολλούς ακροατές μου να παραπονούνται για την θέση που έχουν τοποθετηθεί οι Καρυάτιδες. Πολλοί πιστεύουν ότι είναι απομονωμένες και σε στενό χώρο. Πριν πω την γνώμη μου, θα κάνω μια πολύ σύντομη εισαγωγή για να εξηγήσω τι θέλω να πω.

Ξεκινώντας, πρέπει να υπενθυμίσω ότι οι Καρυάτιδες είναι φέροντα στοιχεία. Κίονες δηλαδή. Φέρουν τα υπερκείμενα βάρη. Συνήθως, ένα φέρον στοιχείο κουβαλάει κάτι και υποφέρει. Στην περίπτωση των Καρυάτιδων όμως, αυτή η λειτουργία έχει ακυρωθεί. Οι Κόρες του Ερεχθείου, έχοντας κατακτήσει όλα όσα έχουμε αναφέρει σε άλλες συζητήσεις μας για τις Κόρες της Ακροπόλεως, στα τέλη της αρχαϊκής και στην αρχή της κλασικής περιόδου, κουβαλούν το φορτίο τους χωρίς καμμία ενόχληση. Δείχνουν έτοιμες να φύγουν, να πετάξουν, παρά το βάρος που τις πιέζει, διότι λένε με τον τρόπο τους, ότι πολύ συχνά ο άνθρωπος μπορεί να κουβαλήσει απίστευτα υπερκείμενα βάρη εάν μέσα του έχει διαχειριστεί και έχει κατακτήσει κάποια σημαντικά πράγματα. Δηλαδή μου λένε πως μπορώ να απαλλαγώ νοερά από τα βάρη που κουβαλώ, και να αισθάνομαι ανακουφισμένος. Read the rest of this entry »





– Με οδηγούς τις Κόρες της Ακροπόλεως

27 04 2010

Στην απόπειρά μας να παρακολουθήσουμε την διαδρομή της σκέψης και την προσπάθεια αυτοσυνειδησίας των αρχαίων Ελλήνων, που είχαμε ξεκινήσει παρατηρώντας τα αετώματα των Παρθενώνων, οδηγοί μας αυτή την φορά θα είναι οι Κόρες της Ακροπόλεως, με τις οποίες μπορούμε πια σχεδόν να συνομιλήσουμε στην θαυμάσια αίθουσα του νέου Μουσείου Ακροπόλεως.

Ας κάνουμε εδώ μια μικρή εισαγωγή για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα αυτά που βλέπουμε. Όλα αυτά τα γλυπτά είναι προσφορές. Προσφορές από ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης. Έχουμε επιγραφές που μιλούν για χειρώνακτες, για πλύντριες. Μπορεί να μην ήσαν πλούσιοι, αλλά μέσα στο μυαλό τους είχαν την επιθυμία να κάνουν μια προσφορά. Έτσι ένιωθαν και έτσι θέσπισαν. Προσφορές έκαναν συνήθως για δύο λόγους, για την “απαρχή” και για την “δεκάτη”. Μία προσφορά του ενός δεκάτου για την επιτυχία ενός εγχειρήματος ήταν πράγμα πολύ συνηθισμένο. Η απαρχή ήταν ένα αφιέρωμα που έκανε κάποιος όταν κατόρθωνε να πετύχει κάτι που προσπαθούσε καιρό. Δεν ήταν από ματαιοδοξία όπως θα μπορούσε να πει κανείς κρίνοντας από την σημερινή εποχή. Ήταν ένα αφιέρωμα στους θεούς ως αναγνώριση της συμβολής τους στην επιτυχία του. Ακόμα και η πλύντρια, και ο απελεύθερος. Και εδώ είναι το εντυπωσιακό. Συνήθως οι τέχνες κατά την αρχαιότητα δοξάζουν εξουσίες και συστήματα, δεν είναι τέχνες στις οποίες μπορούμε να σκύψουμε και να καταλάβουμε τον πόνο και τον μόχθο του απλού ανθρώπου. Η Αιγυπτιακή τέχνη, η τέχνη της Μεσοποταμίας, των Σουμερίων, των Ακκάδων, των Περσών, των Μυκηναίων, δεν εμπεριείχαν ψήγματα και δείγματα του ανθρώπινου πόνου και των ανθρώπινων επιθυμιών. Αντίθετα, εδώ, τα έχουμε όλα αυτά, και μάλιστα σε κοινή θέα. Για να τα βλέπουν όλοι! Read the rest of this entry »





– Ένα μεγάλο βήμα για την ανθρώπινη αυτοσυνειδησία

27 03 2010

Με οδηγό τα αετώματα των πρώτων Παρθενώνων

Σε κάθε επίσκεψή μου στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης, βλέπω ότι οι ακροατές μου, πέρα από τον θαυμασμό τους για την αναμφισβήτητη καλλιτεχνική και ιστορική αξία των εκθεμάτων, πάντοτε ενδιαφέρονται να κατανοήσουν πως μεταφράζονται όλα αυτά σε όρους ανθρώπινης σκέψης και αυτοσυνειδησίας.

Ας κάνουμε λοιπόν μαζί μια απόπειρα να παρακολουθήσουμε την αγωνιώδη προσπάθεια των αρχαίων Ελλήνων να κατανοήσουν την φύση τους και να ερμηνεύσουν και διαχειριστούν το σύμπαν μέσα στο οποίο ζούσαν. Η περίοδος στην οποία θα αναφερθούμε δεν ήταν παραπάνω από ογδόντα χρόνια, αλλά στην διάρκειά της οι αλλαγές που έγιναν στην ανθρώπινη σκέψη ήταν κοσμογονικές. Δεν είναι τυχαίο ότι αμέσως μετά ακολουθεί ο χρυσός αιώνας. Οδηγοί μας σε αυτή την πορεία θα είναι τα γλυπτά της Ακρόπολης και ειδικότερα τα αετώματα των δύο παλαιότερων ναών, του Εκατόμπεδου και του Προπαρθενώνα, που έχουμε πια την ευτυχία να τα βλέπουμε εκτεθειμένα στο νέο Μουσείο της Ακροπόλεως. Read the rest of this entry »





– Αρχαία Ελληνική αγγειογραφία: μια σύντομη εισαγωγή

2 12 2009

Στο βάθος του χρόνου, από την όγδοη χιλιετία έχουμε τα εξαιρετικά νεολιθικά αγγεία, η διακόσμηση των οποίων αποδίδει σχήματα που απ’ όσο μπορούμε να καταλάβουμε είναι η εικονοποιημένη κίνηση των ανθρώπων στις καθημερινές τους ασχολίες: το όργωμα με την κίνηση βουστροφηδόν, οι φλόγες που τυλίγουν ένα αγγείο και το μετατρέπουν από χώμα σε ένα στερεό δοχείο. Όλα αυτά, για τον νεολιθικό άνθρωπο, που ζει για πρώτη φορά σε μια μόνιμη εγκατάσταση, αποτελούν ένα μικρό θαύμα. Το μικρό θαύμα του ανθρώπου, που μπορεί να ορίσει την ζωή του, να την πάρει στα χέρια του, να έχει αποθέματα, να έχει καλή οργάνωση των βιοτικών του αναγκών. Όταν λοιπόν έρχεται η ώρα να τα απεικονίσει όλα αυτά — να ζωγραφίσει δηλαδή διάφορα σχέδια πάνω σε ένα αγγείο για να το κάνει πιο όμορφο — έρχεται απέναντι σε αυτό το ερώτημα: Τι είναι αυτό που χαρακτηρίζει την ζωή μου; Πως οι καθημερινές μου κινήσεις μπορούν να με κάνουν πιο ασφαλή και πιο ευτυχισμένο στην κοινότητα που ζω; Απ’ ό,τι φαίνεται στα νεολιθικά χρόνια αυτή είναι η κυρίαρχη αντίληψη των γεωμετρικών μοτίβων που υπάρχουν στα αγγεία. Read the rest of this entry »