– Γιάννης Σπυρόπουλος

14 02 2015

Η απεικόνιση του ελληνικού τοπίου από την παραστατικότητα στην αφαίρεση

Με αφορμή τον κύκλο διαλέξεων που πραγματοποιώ αυτόν τον καιρό στο Μουσείο Γουλανδρή-Φυσικής Ιστορίας στην Κηφισιά,  με θέμα την απεικόνιση του ελληνικού τοπίου από τους Έλληνες εικαστικούς, κάνουμε μια μικρή αναφορά στο έργο του Γιάννη Σπυρόπουλου, του μεγάλου ζωγράφου της αφαίρεσης, το έργο του οποίου, μεταξύ άλλων, θα έχουμε τη δυνατότητα να δούμε αναλυτικά στη δεύτερη διάλεξη του κύκλου που θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Δευτέρα, 16 Φεβρουαρίου 2015, στην Κηφισιά.

Ο Σπυρόπουλος είναι ο μεγάλος καλλιτέχνης της ελληνικής αφαίρεσης. Ο ίδιος έλεγε ότι «η αφαίρεση είναι απόσταξη» και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κάποιος τον τρόπο με τον οποίο ο ζωγράφος ξεκινά από παραστατικές αφετηρίες του ελληνικού τοπίου και στη συνέχεια προχωρά σε σταδιακές συμπυκνώσεις, αφαιρέσεις και τροποποιήσεις  για να καταλήξει στο τελικό αποτέλεσμα της αφαιρετικής του διατύπωσης.

Ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα αυτής της διαδικασίας είναι η σειρά με τις «Σκάλες της Μυκόνου» στην οποία ο Σπυρόπουλος ακολουθεί την διαδικασία «αρχική αποτύπωση – επεξεργασία – αναδημιουργία – αφαίρεση/απόσταξη – τελική διατύπωση». Πρόκειται για μια σειρά έργων που επεξεργάζεται από το 1955 μέχρι το 1958 και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε τα στάδια της δημιουργικής του πορείας:

Τα αρχικά σχέδια αποτελούν σχεδιαστικές αποτυπώσεις των όψεων από τα στενάκια της Μυκόνου που έγιναν επί τόπου το 1955 με μελάνι σε χαρτόνι. Οι γραμμές και οι φόρμες καθορίζονται από τα στοιχεία του χώρου. Πόρτες, παράθυρα, σκάλες, κάγκελα και κτιριακοί όγκοι, στοιχεία που αποτελούν τον φυσικό, παραστατικό χώρο, διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερο σύνολο από γραμμές και φόρμες. Η σύνθεση στο σχέδιο Σκάλες Μυκόνου ΙΙ φαίνεται απλή και χωρίς ιδιαίτερη επιμέλεια στη σύνθεση.

Σκάλες Μυκόνου ΙΙ, μελάνι σε χαρτόνι, 30×35 εκ.

Σε ένα άλλο σχέδιο αυτής της σειράς, το Σκάλες Μυκόνου ΙΙΙ,  τα παραστατικά στοιχεία πληθαίνουν, καθώς το σημείο θέασης είναι υψηλότερο και περιλαμβάνει περαιτέρω τους καθοριστικούς όγκους των μπαλκονιών. Η σύνθεση εδώ γίνεται πιο πυκνή και πολύπλοκη, αποκτά ένα είδος κυβιστικού αναπτύγματος του χώρου στην επιφάνεια. Η σύνθεση φαίνεται επίσης απλή και χωρίς ιδιαίτερη επιμέλεια στην οργάνωσή της, στοιχείο που οδηγεί τον ζωγράφο – στο αποκαλυπτικό σχέδιο στο αριστερό τμήμα του χαρτονιού – να ξεκαθαρίσει τα βασικά σχήματα και να προσδιορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια τις σχέσεις μεταξύ τους.

Σκάλες Μυκόνου ΙΙΙ, μελάνι σε χαρτόνι, 35×48 εκ.

Στα έργα με τίτλο Σκάλες σε δρομάκι της Μυκόνου, έργα με λάδι σε χαρτόνι του 1955, το χρώμα έρχεται να δημιουργήσει συνθετικές οργανώσεις με ρυθμικές αποτυπώσεις που άλλοτε συγκρούονται και άλλοτε ηρεμούν, που παιχνιδίζουν ανάμεσα στο πλήρες και το κενό, την επιφάνεια και τα ανοίγματα της και δημιουργούν μια πολύ ενδιαφέρουσα αποτύπωση της προσπάθειας να εξισορροπηθούν τα στοιχεία και οι μεταξύ τους σχέσεις. Στο έργο Σκάλες της Μυκόνου Ι τα στοιχεία της παραστατικής αφετηρίας είναι πιο εμφανή και το χρώμα έχει περιορισμένη λειτουργία στη συνολική σύνθεση. Στο έργο Σκάλες της Μυκόνου ΙΙ αντιθέτως, οι παραστατικά στοιχεία υποχωρούν, οι γραμμές, οι φόρμες και τα σχήματα αυτονομούνται και το χρώμα απλώνεται με πιο δυναμικό τρόπο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι λαμβάνει χώρα μια διαδικασία «εσωτερικοποίησης της όρασης».

Σκάλες σε δρομάκι της Μυκόνου Ι, 1955, λάδι σε χαρτί, 50×35 εκ.

Σκάλες σε δρομάκι της Μυκόνου ΙΙΙ, 1955, λάδι σε χαρτί, 70×50 εκ.

Στη σειρά έργων με τίτλο Σκάλες  της ίδιας χρονιάς (1955), το μέγεθος των έργων μεγαλώνει και αλλάζουν οι αναλογίες. Από 50×35 και 70×50 εκ. που ήταν η διάσταση των δύο προηγούμενων έργων, στη σειρά Σκάλες τα έργα γίνονται πιο υψίκορμα (90×45 και 100×45) εκ.και αναπτύσσουν τα στοιχεία τους πάνω σε έναν βασικό κατακόρυφο άξονα.

Σκάλες Ι, 1955, λάδι σε σελλοτέξ, 90×45 εκ.

Στο έργο Σκάλες Ι καθοριστικό στοιχείο της σύνθεσης φαίνεται να αποτελεί η κόκκινη στριφογυριστή σκάλα που καταλαμβάνει το κέντρο και περιβάλλεται από κλειστές φόρμες που έλκουν την καταγωγή τους στις προβολές και υποχωρήσεις των μπαλκονιών. Στο κάτω μέρος της σύνθεσης τα ασβεστωμένα σκαλοπάτια με τις ρυθμικές, γκρίζες πινελιές – το άβαφο κέντρο της πέτρας του πατήματος – αναπτύσσονται φυγόκεντρα σαν δυο ποταμάκια/στυλοβάτες. Στο πάνω μέρος της σύνθεσης οι τετράγωνοι όγκοι εμπλουτίζονται με μια επίσης τετράγωνη κόκκινη κηλίδα, αναφορά σε κάποιο μικρό κόκκινο παράθυρο του βάθους ή στον ήλιο του δειλινού.

Στο έργο Σκάλες ΙΙ έχουμε πλήρη αναστροφή της προηγούμενες σύνθεσης η οποία, όπως και για τον Καντίνσκυ παλαιότερα, παρέχει τη δυνατότητα στον Σπυρόπουλο να αποδεσμευτεί από τα στοιχεία μίμησης της παραστατικής αφετηρίας και να αντιμετωπίσει τις γραμμές και τις φόρμες ως τα νέα στοιχεία μιας αφαιρετικής πλέον σύνθεσης. Σε αυτήν την νέα σύνθεση οι φυγόκεντρες διαφυγές προσδίδουν ένα αίσθημα ανάτασης καθώς τα μέχρι πρότινος σκαλοπάτια/ποταμάκια/στυλοβάτες μετατρέπονται τώρα σε διαφυγές προς την απεραντοσύνη του ουρανού. Η τετράγωνη κόκκινη κηλίδα, που βρίσκεται στο κάτω τμήμα τώρα, από παράθυρο/ήλιος γίνεται το σημείο αφετηρίας/εκκίνησης της εισόδου μας στον πίνακα και της διαδρομής μας προς τα πάνω. Αυτή η διαδρομή προχωρά με συγκλίσεις και αποκλίσεις, κατακτήσεις ισορροπιών και συνακόλουθες ανατροπές, σημεία έντασης και ηρεμίας,  ρυθμικές αναπτύξεις και χρωματικές στάσεις μέχρι να καταλήξει  στα ανοίγματα/διαφυγές του ανώτερου τμήματος.

Σκάλες ΙΙ, 1955, λάδι σε σελλοτέξ, 90×40 εκ.

Το έργο Σκάλες Ι ανεστραμμένο

Στο έργο Σκάλες ΙΙΙ η διαδρομή αυτή αποκτά γεωμετρική σαφήνεια και καθαρότητα, λαμβάνει χώρα η διαδικασία της «απόσταξης» που ανέφερε ο Σπυρόπουλος. Ο συναισθηματικός πλούτος που προέκυπτε από τα σχήματα, τα χρώματα, τα ίχνη και τους γραφισμούς στα προηγούμενα έργα, φαίνεται να δίνει τη θέση του πλέον σε ένα είδος πνευματικής ηρεμίας καθώς ο νους συμπυκνώνει και ξεκαθαρίζει τα ορασιακά δεδομένα.

Σκάλες ΙΙΙ, 1955, λάδι σε σελλοτέξ, 100×45 εκ.

 

Αυτή η αίσθηση πνευματικής καθαρότητας και γεωμετρικής ισορροπίας είναι ακόμα πιο έντονη στο έργο Σκάλες Β΄ ένα έργο του 1958 στο οποίο ο ζωγράφος επανέρχεται στη σειρά με τις σκάλες με τη διάθεση να διαπραγματευτεί ξανά το θέμα της λυρικής, γεωμετρικής αφαίρεσης.

Σκάλες Β΄, 1955, λάδι σε σελλοτέξ, 100×52 εκ.

Στις διαλέξεις του Μουσείου Γουλανδρή θα έχουμε τη δυνατότητα να μελετήσουμε και άλλα τέτοια παραδείγματα απεικόνισης του αστικού και φυσικού τοπίου και της πολύ ενδιαφέρουσας διαπραγμάτευσής του από τον μεγάλο ζωγράφο της αφαίρεσης, τον Γιάννη Σπυρόπουλο.

Ημερομηνίες διαλέξεων:

Δευτέρα 9, Δευτέρα 16 και Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2015, 18:30-20:30, στο Μουσείο Γουλανδρή, Λεβίδου 13, Κηφισιά (η είσοδος είναι από την οδό Όθωνος 100 – Τρίτο φανάρι μετά τον τροχονόμο της Κηφισιάς).

Για περισσότερες πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής στα τηλέφωνα :
210 – 80.83.289 και 210 – 80.15.870 (10:00 – 14:00 καθημερινά)

Advertisements

Actions

Information

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s