- Greco: Το Σώμα

19 11 2014
El Greco: The Opening of the Fifth Seal (1608-1614)

El Greco: The Opening of the Fifth Seal (1608-1614)

«Το σώμα – που είναι για τον Greco ένα πλαστικό δεδομένο, πού αλλάζει ακατάπαυστα, και ταυτοχρόνως ένα πνευματικό και συγκινησιακό δεδομένο – είναι στο έργο του Greco ένα σημείο πού αντλεί τη σημασία του, τη δυνατή συμβολική του φόρτιση, από το σύνολο του οποίου είναι μέρος. Όλα λειτουργούν με συνδυασμούς όπως λειτουργούν οι μύθοι; ένα στοιχείο ξαναχρησιμοποιείται και υφίσταται νέα επεξεργασία. Έχουμε την εντύπωση ότι, βρισκόμαστε μπροστά σε χώρους πού αλλάζουν συνεχώς και πού κατοικούνται από ανθρώπινα σώματα. Τα προηγούμενα πρότυπα αναπαράγονται τροποποιημένα και ταυτοχρόνως φορτισμένα με νέες σημασίες. Αυτή είναι η μυθολογία του Greco, όχι με την Ελληνική ή την Ρωμαϊκή έννοια, αλλά με την έννοια ότι τα επαναλαμβανόμενα στοιχεία λειτουργούν όπως μέσα σε έναν μύθο. Διακρίνουμε την κρυφή επιθυμία του Γκρέκο να κάνει μία πραγματική κοσμογονία. Να γιατί είναι σχεδόν μάταιη ή προσπάθεια ορισμού ενός κώδικα σημείων ο όποιος να ισχύει για όλους τους πίνακες. Στα πρώτα έργα του Γκρέκο ο κανόνας του σώματος μένει πολύ κοντά στην κλασική παράδοση. Έτσι αποδεικνύεται ή δεξιοτεχνία του να αποδίδει την ανθρώπινη μορφή είτε εκ του φυσικού, είτε αντιγράφοντας τα έργα των μεγάλων ζωγράφων. Οι Μανιεριστές ζωγράφοι ένιωθαν τον πειρασμό να εγκαταλείψουν την κλασική αυστηρότητα της αναπαραστάσεως του σώματος. Γι’ αυτούς ήταν δύσκολο να αρνηθούν αυτήν την παράδοση και να παραδοθούν σε αυτό πού χαρακτηρίζεται συχνά ως «επιστροφή στον Μεσαιωνισμό στην τέχνη». Για τον Greco ήταν πολύ πιο εύκολο, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας την παιδεία του και την κοσμοαντίληψη του. Αν για την Ιταλική τέχνη η αφαίρεση και ο αντικλασικισμός ήταν κάτι ευχάριστα καινούργιο, για τη βυζαντινή τέχνη ήταν η ίδια η ουσία της αναπαράστασης. Η ανάμνηση των μακρών, αποσκελετωμένων, άκρως ιδεαλιστικών και πνευματικών μορφών των βυζαντινών εικόνων βοήθησε τον Γκρέκο να καταλάβει την εκφραστική δυνατότητα των μανιεριστικών επινοήσεων και να επωφεληθεί ώστε να δημιουργήσει μία προσωπική τεχνοτροπία ανήκουστης τόλμης. Χάρη στην ικανότητα του να χρησιμοποιεί, για δικούς του σκοπούς, μορφές πού επινόησαν άλλοι, καταφέρνει να συμφιλιώσει μορφή και περιεχόμενο – στοιχεία πού είχαν αποσυνδεθεί για τους Μανιεριστές.

Read the rest of this entry »





- Η περίπτωση Pontormo

6 11 2014

«Ο ζωγράφος καθορίζει το νόμο του κόσμου μες από τη ματιά του. Υπάρχει μια στιγμή που κάθε απόσταση ανάμεσα στον αντιληπτό χώρο και στον φανταστικό εξαφανίζεται. Όταν ένας ζωγράφος εργάζεται, κάθεται απέναντι στον μουσαμά. Στην αρχή ο μουσαμάς είναι άδειος — το συναίσθημα μπορεί να είναι φοβερό — κατόπιν γεμίζει. Έτσι και το τελείωσε, το έργο είναι ένας κόσμος. Καμωμένο μες από τη ματιά και για τη ματιά. Μέσα από τη ματιά τον για τη δική μας ματιά.

Όταν δουλεύει ένας ζωγράφος, κάθεται απέναντι στον μουσαμά. Όταν ό μουσαμάς γίνεται Έργο, ό καλλιτέχνης εξαφανίζεται. Μια εξαφάνιση τραγική και αναγκαία, μες στο έργο. Στην παλιά του θέση είμαστε εμείς. Ένας καλλιτέχνης απέναντι στο έργο δεν έχει ποτέ θέση. Η εμφάνιση του έργου μας δίνεται μαζί με την εξαφάνιση του δημιουργού.

Εξαφανιζόμενος, επανεμφανίζεται.

Βλέπουμε τον Jacopo da Pontormo σε κάποια γωνία του μουσαμά του, χαμένο στις σερπεντίνες του, μοναχική ανθρώπινη μορφή, εξόριστο σ’ ένα χώρο συμπιεσμένο, τριγυρισμένο από έφηβους αγγέλους και ρωμαλέες Παρθένες. Η μορφή του στην “Αποκαθήλωση” της Santa Felicità είναι Επιφάνια: μια σκιά της επανεμφάνισης στο δικό του όνειρο. Είναι κάτι περισσότερο από αυτοπροσωπογραφία, έχουμε εδώ ένα έμβλημα. Ο ζωγράφος αίφνης μας αποκαλύπτεται ταυτόχρονα με το έργο. Μέσα στον κόσμο των εικόνων, απέβη — ο ίδιος — μια εικόνα. Ένα πλάσμα της ματιάς προσφέρεται σε μας στόχος της ματιάς. Εμείς — τώρα — γεμίζουμε έναν χώρο προνομιούχο, έναν χώρο κενό. Θεωρούμε έναν κόσμο της εικόνας, τον ξαναπλάθουμε με την υπερηφάνεια της ατομικής μας ματιάς. Είμαστε πραγματικοί, ζωντανοί. Βλέπουμε ένα ίνδαλμα της φαντασίας. Η θέση πού κατέχουμε είναι μιας κάποιας εξαφάνισης. Σ’ αυτή τη θέση, την πέρα από το εύθραυστο σύνορο που διαχωρίζει την πραγματικότητα από την εικόνα της, μας περιτριγυρίζουν ματιές από τον κόσμο της όρασης. Τα μάτια της εικόνας — του πλέον φορτισμένου πάθους της ματιάς — δημιουργούν γύρω μας έναν άλλον χώρο. Μια ματιά μας έρχεται αριστερά, η άλλη πέφτει δεξιά, μια τρίτη γλιστρά πάνω από το κεφάλι μας. Και σ’ αυτό το τύλιγμα όπου η ένταση της όρασης του δημιουργού επιστρέφει στον τόπο του δικού του μαρτυρίου, μια τελευταία ματιά καρφώνεται κατευθείαν σε μας: είναι η ματιά του ζωγράφου. Μέσα από τα μάτια του ολόκληρο το έργο του μάς κοιτάζει.  Η εμφάνιση του, εκεί, μοιάζει τυχαία ενώ στην ουσία είναι ένα σύμβολο. Ένα απαλό γλίστρημα των φαντασμάτων τον αποκάλυψε.  Η θέση που κατέχει τώρα βρίσκεται πέρα από τη δική του εικόνα: είναι ένας χώρος ουδέτερος, πιο εξωπραγματικός και από αυτό το ίδιο το εξωπραγματικό της δημιουργίας. Χρειάζεται κάποιο νεύμα για να μας πούνε: νάτος, είναι εδώ. Χρειάζεται κι ένα άλλο νεύμα για να καταλάβουμε την εύθραυστη εμφάνιση του, μέσα σ’ ένα βελούδινο ένδυμα: η μορφή του μπορεί να διαλυθεί ξαφνικά σαν ένα σύννεφο.

Ο Pontormo αποκαλύπτεται στον ίδιο αυτό το χώρο των έργων του. Εδώ η ματιά δεν είναι πια ένα απλό κέντρο μιας γεωμετρικής προοπτικής. Η ανατροπή του χώρου αποσκοπεί να ενισχύσει τη δύναμη της εικόνας μέχρι την έκρηξη και την εξάπλωσή της στο πραγματικό. Έναν αιώνα πριν, η ζωγραφική προξενούσε τη ζωντανή εμπειρία της εικόνας.

Ο Pontormo είναι ο πρώτος ήρωας και το πρώτο θύμα της παράτολμης περιπέτειας του μανιερισμού.»

Απόσπασμα από το βιβλίο του Victor Ieronim Stoichita “ΜΑΝΙΕΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΡΕΛΑ: Η περίπτωση Pontormo” (μετάφραση Δ. Δεληγιάννη, εκδόσεις Νεφέλη, 1982, εξαντλημένο).

 





- Jacopo Pontormo

31 10 2014
Jacopo Pontormo, La Deposizione (1523-1525)

Jacopo Pontormo, La Deposizione (1523-1525), Museo della Certosa del Galluzzo, Firenze

Στην τρίτη διάλεξη του κύκλου διαλέξεων με γενικό τίτλο “Από τον Μανιερισμό στον Γκρέκο” που πραγματοποιείται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, ασχοληθήκαμε με τον Ποντόρμο.

Από αυτή την διάλεξη δημιούργησα τέσσερα βίντεο που νομίζω ότι είναι αρκετά κατατοπιστικά για το έργο, την πορεία και τον τρόπο εργασίας του Ποντόρμο.

Τα βίντεο μπορείτε να τα βρείτε στην σελίδα βίντεο Jacopo Pontormo.

Το ηχητικό μέρος της διάλεξης υπάρχει στην ενότητα Podcast: Οι διαλέξεις του ΜΚΤ.

Διαβάστε μια περιγραφή του κύκλου πατώντας εδώ ή επισκεφθείτε τον ιστοχώρο του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.





- Από τον Μανιερισμό στον Γκρέκο

26 10 2014
Jacopo Pontormo, Sacra Conversazione (1514), Santissima Annunziata, Firenze

Jacopo Pontormo, Sacra Conversazione (1514), Santissima Annunziata, Firenze

Την Τετάρτη 15 Οκτωβρίου άρχισε ο κύκλος διαλέξεων με γενικό τίτλο “Από τον Μανιερισμό στον Γκρέκο” στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Στις πρώτες δύο συναντήσεις κάναμε μια γενική εισαγωγή στον Μανιερισμό, και προσπαθήσαμε να κατανοήσουμε την πορεία που οδήγησε από την Αναγέννηση στον Μανιερισμό κάνοντας αναφορά στις καλλιτεχνικές αλλά κυρίως τις θρησκευτικές, πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που ευνόησαν την γέννησή του.

Πάνω στο θέμα του Μανιερισμού, νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον να διαβάσετε ένα παλαιότερο κείμενό μου με τίτλο Μανιερισμός.

Ήδη έχω ανεβάσει ορισμένα βίντεο που θεωρώ ότι δίνουν μια κατατοπιστική εικόνα της σχέσης Αναγέννησης και Μανιερισμού με αναφορά σε ζωγράφους όπως ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ραφαέλο, ο Ποντόρμο, ο Ρόσο Φιορεντίνο και άλλοι. Πατήστε εδώ.

Όπως συνήθως, το ηχητικό μέρος ολόκληρων των διαλέξεων μπορείτε να το βρείτε στην ενότητα Podcast: Οι διαλέξεις του ΜΚΤ. Μπορείτε να βρείτε άλλα podcast στην κεντρική σελίδα PODCAST.

Νέα βίντεο και podcast θα προστίθενται κάθε εβδομάδα, γι’ αυτό μείνετε συντονισμένοι!





- Αρχίζουν οι διαλέξεις στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

14 10 2014

Την Τετάρτη 15 Οκτωβρίου αρχίζει ο νέος κύκλος διαλέξεων στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Πρόκειται για έναν κύκλο 8 διαλέξεων (15 Οκτωβρίου – 10 Δεκεμβρίου 2014) που έχει τίτλο «Από τον Μανιερισμό στον Γκρέκο» και μελετά τις αντικλασικές και μανιεριστικές τάσεις στην ευρωπαϊκή ζωγραφική του 16ου αιώνα και την πρόσληψη και αξιοποίησή τους από τον Θεοτοκόπουλο.

PARMIGIANINO 1534-39 IMG_1700

Τα μανιεριστικά έργα δεν φαίνεται να ενδιαφέρονται για την απεικόνιση του κόσμου, ούτε, ίσως, για την ερμηνεία αυτού μέσω της τέχνης. Φαίνεται να στοχάζονται περισσότερο πάνω στο νόημα της ίδιας της καλλιτεχνικής αναπαράστασης, το σκοπό και την ουσία της. Εξαρθρώνουν την αναγεννησιακή αντίληψη του χώρου, τοποθετούν την ανθρώπινη μορφή να τον ορίζει, αντί να ορίζεται από αυτόν, αντιστρέφουν ή καταργούν την καθιερωμένη ιεράρχηση των στοιχείων της απεικόνισης, διακόπτουν τη ροή του αφηγηματικού πλαισίου και αποδίδουν το φως και το χρώμα με τρόπους που ξεπερνούν κατά πολύ τη συμβατική φυσική αναπαράσταση και προαναγγέλλουν τάσεις που προσιδιάζουν στις αναζητήσεις της μοντέρνας και της σύγχρονης τέχνης, με έμφαση στην αυτονομία και την αυτοαναφορική δύναμη των εικαστικών στοιχείων, παρά το φαινομενικά παραστατικό περιεχόμενο τους. Παρά τον αντικλασικό τους χαρακτήρα και τα έντονα στοιχεία κλονισμού των ισορροπιών της εικόνας οι μανιεριστές δημιουργούν κάποια από τα πιο ενδιαφέροντα και πιο δυνατά έργα στην ιστορία της τέχνης τα οποία αποτελούν και το αντικείμενο αυτό του κύκλου.

Read the rest of this entry »





- Από τον Μανιερισμό στον Γκρέκο

9 09 2014

Οι αντικλασικές και μανιεριστικές τάσεις στην ευρωπαϊκή ζωγραφική του 16ου αιώνα και η πρόσληψη και αξιοποίησή τους από τον Θεοτοκόπουλο

Νέος κύκλος 8 διαλέξεων στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

15 Οκτωβρίου – 10 Δεκεμβρίου 2014
κάθε Τετάρτη, 19:00 – 21:00

PONTORMO

Ποια είναι άραγε η σχέση ανάμεσα στο πραγματικό και το αναπαριστώμενο; Τι κάνει στ’ αλήθεια η ζωγραφική; Αναπαριστά, ερμηνεύει, εκφράζει ή κάτι διαφορετικό; Από πού αντλεί τη δημοτικότητά της ανά τους αιώνες και πότε αυτή η δημοτικότητα τίθεται σε κρίση; Τι συμβαίνει όταν η ταυτοσημία ανάμεσα στην εικόνα και την πραγματικότητα διασαλεύεται ή αποδομείται; Πως ικανοποιούνται οι εντάσεις που εισβάλλουν στο ρήγμα που δημιουργεί αυτή η διασάλευση; Ποια είναι η σχέση της εικόνας με την πραγματικότητα και ποια η σχέση της τέχνης με την «παραμυθία»; Γιατί δεν είναι τόσο γνωστοί οι μανιεριστές ζωγράφοι αν πρόκειται για μεγάλους καλλιτέχνες;

Read the rest of this entry »





- Σεμινάριο ιστορίας τέχνης στην el.marneri galerie

2 09 2014

Η φύση, η μυθολογία, ο συμβολισμός, η σύνθεση, η δομή, η αρχιτεκτονική, ο κινηματογράφος, η μόδα, ο χορός και η κίνηση είναι κάποια από τα θέματα που πραγματεύεται το νέο ετήσιο σεμινάριο ιστορίας τέχνης που παρουσιάζω στην el.marneri galerie στην Ακρόπολη.

Πρόκειται για ένα ετήσιο σεμινάριο ιστορίας Τέχνης που πραγματοποιείται σε συνδυασμό με το σεμινάριο σύγχρονου κοσμήματος που διοργανώνεται από την el.marneri galerie στο πλαίσιο των σεμιναρίων elmarneriseminars ( http://www.elmarneriseminars.com ). Το σεμινάριο ιστορίας τέχνης αρχίζει στις 2 Οκτωβρίου 2014 και ολοκληρώνεται στις 21 Mαϊου 2015. Πραγματοποιείται κάθε δεύτερη Πέμπτη στο χώρο της γκαλερί.

Η ενημέρωση για τα σεμινάρια θα γίνει σε μια ανοικτή παρουσίαση (Seminars Open Day) την Πέμπτη 11 Σεπτεμβρίου, στις 19:00 στην el.marneri galerie (Λεμπέση 5-7 & Πορίνου 16, Μακρυγιάννη, μετρό Ακρόπολη) σε μια διάλεξη στην οποίαν θα παρουσιαστούν το πρόγραμμα και η διάρθρωση των σεμιναρίων καθώς και μια προβολή με θέμα  «Κοσμήματα στην ιστορία της τέχνης».

92850251_d9ebee1fcd

Read the rest of this entry »








Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 393 other followers